Statik detay programı nedir? Seçerken bakılacak 8 kriter

Statik detay programı nedir, ne yapar?

Statik detay programı (betonarme detay programı, donatı çizim programı ya da kısaca çizim detay programı da denir), taşıyıcı elemanların donatısını uygulama projesine dönüştüren yazılımdır. Girdisi, mühendisin hesapla belirlediği kesit ve donatıdır; çıktısı ise şantiyede demirhanenin kesip büktüğü, ustanın bağladığı çizimdir.

Bir detay programının günlük işte yaptığı işler şunlardır:

• Kolon ve perde kesitlerini, boyuna donatı, etriye ve çirozlarıyla çizmek
• Kiriş açılımlarını mesnet ek donatısı, sarılma bölgesi ve etriye sıklaştırmasıyla çıkarmak
• Döşeme donatı planlarını alt/üst donatı, pilye ve ek donatıyla hazırlamak
• Temel, radye ve merdiven detaylarını çizmek
• Her çubuğa poz numarası, çap, adet ve boy yazan etiket koymak
• Pozlardan donatı metrajı ve sipariş listesi üretmek
• Proje değiştiğinde detay, etiket ve metrajı birlikte güncellemek

Elle çizimde bu işlerin her biri ayrı bir adımdır ve her adım ayrı bir hata kaynağıdır. Detay programının asıl değeri, çizim, poz ve metrajı aynı veriden üreterek bunları birbirine bağlamasıdır.

Analiz programı ile detay programı arasındaki fark

Sık karıştırılan iki yazılım türü vardır. Analiz (yapısal çözüm) programı yapıyı modeller, yükleri ve deprem etkisini uygular, kesit tesirlerini ve gerekli donatı alanlarını hesaplar. Detay programı ise bu sonucu uygulanabilir çizime çevirir: hangi çaptan kaç çubuk, nerede bindirme, etriye hangi aralıkla, kanca nasıl.

Bazı paketler iki işi birlikte yapar; bazı ofisler ise analizi bir programda, detayı CAD içinde ayrı bir araçla yapar. İkinci yolun avantajı, çizimin ofisin kendi CAD standartlarında ve tamamen düzenlenebilir kalmasıdır. Analizden detaya veri taşımanın püf noktaları için statik yazılımdan detaya aktarım yazısına bakabilirsiniz.

Şunu net söylemek gerekir: detay programı hesabın yerini tutmaz. Kesit ve donatı kararını mühendis verir; program bu kararı kurala uygun ve tutarlı biçimde çizer.

Detay programı seçerken kontrol listesi

Bir betonarme detay programını değerlendirirken aşağıdaki sekiz soruyu sırayla sorun. Her birini kendi projelerinizden bir örnekle deneyerek cevaplayın; tanıtım videosundaki sade örnek, sizin 30 katlı çekirdekli projenizi temsil etmez.

1. CAD platformu: Ofiste hangi CAD kullanılıyor? Program onun içinde mi çalışıyor, yoksa ayrı bir ortam mı? Çıktı DWG olarak ofisteki diğer çizimlerle birleşebiliyor mu?
2. Yönetmelik uyumu: TBDY 2018 ve TS 500'ün detay kurallarını (sarılma bölgesi, perde uç bölgesi, kanca, bindirme, en küçük çap ve aralık) çizime yansıtıyor mu? Kuralların hangi değerle uygulandığını görebiliyor ve gerektiğinde değiştirebiliyor musunuz?
3. Poz ve metraj: Poz numaraları tutarlı mı? Metraj tablosu çizimdeki çubuklardan mı üretiliyor, yoksa ayrıca mı giriliyor?
4. Revizyon: Bir kolon kesiti değişince etiket boyları, metraj ve revizyon kaydı birlikte güncelleniyor mu?
5. Düzenlenebilir çıktı: Çizim patlatılmadan, standart CAD nesneleriyle düzenlenebiliyor mu? Program olmayan bir bilgisayarda dosya açılıp okunabiliyor mu?
6. Katman ve ölçek standardı: Katman adları, renkler, yazı yükseklikleri ofis standardına ayarlanabiliyor mu?
7. Kapsam: Kolon, perde/çekirdek, kiriş, döşeme, temel ve merdivenin hangileri var? Eksik eleman için yine elle çizime mi döneceksiniz?
8. Eğitim ve destek: Yeni başlayan bir mühendis kaç günde üretken olur? Sorun çıktığında Türkçe destek alabiliyor musunuz?

Yönetmelik uyumu: neye dikkat etmeli?

"TBDY 2018 uyumlu" ifadesi tek başına bir şey söylemez. Sorulması gereken, hangi detay kuralının nasıl uygulandığıdır. Örnek kontroller:

• Kolonda sarılma bölgesi boyu ve bu bölgedeki etriye aralığı kesit boyutuna göre doğru hesaplanıyor mu?
• Etriye ve çirozlarda deprem kancası çiziliyor mu, kanca boyu metraja giriyor mu?
• Perdede uç bölgesi boyu ve uç bölgesindeki sargı düzeni doğru mu?
• Kirişte mesnet bölgesindeki etriye sıklaştırması ve mesnet ek donatısı boyu doğru mu?
• Bindirme boyu çap, beton sınıfı ve çelik sınıfına göre mi belirleniyor?

İyi bir program bu kuralları otomatik uygular ama kararları gizlemez: hangi değerin kullanıldığı görünür olmalı, mühendis gerektiğinde değiştirebilmeli. Kuralların özeti için TBDY 2018 detay kurallarına genel bakış yazısı iyi bir başlangıç noktasıdır. Son kontrol her durumda mühendisin sorumluluğundadır.

Poz, metraj ve revizyon neden birlikte değerlendirilmeli?

Detay paftasındaki her etiket aslında bir veri satırıdır: poz no, çap, adet, boy. Metraj bu satırların toplamıdır. Etiket ile çizim ayrı ayrı tutulursa, revizyondan sonra şu üçlü kolayca birbirinden kopar:

• Çizimdeki çubuk geometrisi
• Etikette yazan boy ve adet
• Metraj tablosundaki toplam ağırlık

Basit bir örnek: 40×60 kolonun 50×60 olarak revize edildiğini düşünün. Etriye dış ölçüsü 10 cm büyür, her etriyenin boyu yaklaşık 20 cm uzar. Kolonda 30 etriye varsa 6 m, binada bu tipten 40 kolon varsa 240 m Φ10 demek; yaklaşık 148 kg. Etiket elle düzeltilmezse demirhane eski boyda keser ve etriyeler şantiyede kolona girmez.

Bu yüzden seçimde akıllı poz etiketleri (geometri değişince boyun kendiliğinden güncellenmesi) ve revizyon yönetimi en az çizim hızı kadar önemlidir.

Düzenlenebilir çıktı ve katman standardı

Detay paftası teslim edildikten sonra da yaşar: kontrol mühendisi not düşer, şantiye soru sorar, mimari değişir. Bu yüzden çıktının sıradan CAD nesneleriyle düzenlenebilmesi önemlidir. Kapalı bir formatta kilitli kalan ya da patlatıldığında bütün akıllılığını kaybeden çizim, ilk revizyonda elle çizime geri dönmek demektir.

Katman standardı da benzer şekilde verim konusudur. Kalıp, donatı, etiket, ölçü ve aks ayrı katmanlarda olursa çıktı ayarı, dondurma ve XREF ile altlık kullanımı kolaylaşır. Ofisinizin katman düzeni yoksa önce onu kurun; ayrıntılar AutoCAD'de statik katman düzeni yazısında.

Detay programı iş akışını nasıl değiştirir?

Detay programına geçen bir ofiste en çok değişen şey, mühendisin zamanını nereye harcadığıdır. Elle çizimde zamanın büyük kısmı çizgi çekmeye, etiket yazmaya ve metraj tablosunu doldurmaya gider; kontrol ise geriye kalan kısa sürede yapılır. Programla birlikte bu oran tersine döner: çizimi program üretir, mühendis kuralları ve istisnaları kontrol eder.

Tipik bir akış şöyle olur:

1. Analiz sonuçlarından kesit ve donatı kararları alınır, kolon ve perde tipleri birleştirilir.
2. Kalıp planı ve aks düzeni CAD'de hazırlanır ya da mimari altlıktan alınır.
3. Elemanlar programla detaylandırılır; poz etiketleri otomatik oluşur.
4. Metraj tablosu üretilir ve analiz programının verdiği yaklaşık donatı miktarıyla kaba bir karşılaştırma yapılır.
5. Paftalar düzenlenir, kontrol listesiyle gözden geçirilir ve çıktı alınır.
6. Revizyon geldiğinde değişen elemanlar güncellenir, metraj yeniden üretilir.

Burada dikkat edilecek nokta, otomasyonun kontrol ihtiyacını ortadan kaldırmamasıdır. Programın uyguladığı kurallar doğru olsa bile girilen kesit, kot ya da çap yanlışsa çizim de yanlış olur. Bu yüzden detay programıyla birlikte bir detay kontrol listesi kullanmak iyi bir alışkanlıktır.

KNCad bu kriterlerde nerede duruyor?

KNCad'i aynı listeyle dürüstçe konumlayalım:

• Platform: AutoCAD ve GstarCAD içinde çalışır. Ayrı bir çizim ortamı yoktur; bu nedenle bu CAD programlarından birinin lisansı gerekir. Çıktı, ofisin diğer DWG çizimleriyle aynı dosyada yaşar.
• Kapsam: Kolon (dikdörtgen ve dairesel, filiz, sarılma bölgesi, etriye ve çiroz), perde ve çekirdek (uç bölgesi, gövde, L/T/U kesitler), kiriş (açılım, sarılma, mesnet ek donatısı), döşeme (plak, asmolen, kirişsiz döşemede zımbalama, 12 m stok boyu ve bindirme), radye/temel ve merdiven detayları.
• Poz ve metraj: Akıllı poz etiketleri geometri değişince boyu günceller; metraj tablosu bu pozlardan üretilir.
• Revizyon: Revizyon yönetimi özelliği vardır; revizyonların paftada izlenmesini kolaylaştırır.
• Standart: Ölçek ve katman standardı tanımlanabilir. Excel'den toplu kolon detayı üretilebilir.

Sınırları da açık: KNCad bir analiz programı değildir; kesit tesirlerini ve gerekli donatıyı hesaplamaz. Donatı kararını mühendis verir, KNCad bu kararı detaylandırır. Kendi projenizde denemeden karar vermeyin; özellikle en karmaşık çekirdek perdenizi ve en çok revizyon gören kirişinizi deneme dosyası olarak kullanın. Özelliklerin ayrıntılı listesi özellikler sayfasında.

Deneme sürecinde ne yapmalı?

Bir detay programını değerlendirmenin en sağlıklı yolu, bitmiş bir projenin bir katını programla yeniden çizip eski paftayla karşılaştırmaktır. Şunları ölçün:

1. Aynı katın detayları kaç saatte bitti?
2. Metraj, elle hazırlanan metrajla ne kadar örtüşüyor? Fark nereden geliyor (kanca, bindirme, fire)?
3. Bir kolon ve bir kiriş kesitini değiştirdiğinizde güncelleme kaç dakika sürdü, hangi etiketi elle düzeltmeniz gerekti?
4. Çıktıyı programın kurulu olmadığı bir bilgisayarda açıp çizdirdiğinizde her şey yerinde mi?
5. Ofisteki en yeni mühendis, kısa bir anlatımdan sonra tek başına bir kiriş açılımı çıkarabildi mi?

Bu beş sorunun cevabı, tanıtım broşürlerindeki özellik listesinden daha güvenilir bir karar verir. Denemeyi tek kişiye değil, ofiste gerçekten detay çizen iki üç kişiye yaptırın; farklı çalışma alışkanlıkları farklı eksikleri ortaya çıkarır. Yöntemleri karşılaştırmak isterseniz elle, LISP ile ve detay programıyla çizim yazısına göz atın.