Kirişsiz döşemeler, doğrudan kolonlara oturan düz plaklardır. Döşeme altının düz olması mimari ve tesisat açısından büyük kolaylık sağlar. Ancak kolonların çevresinde, döşemenin kolon tarafından delinmeye çalışılması anlamına gelen zımbalama etkisi ortaya çıkar.
Zımbalama nedir?
Kolon, döşemeyi küçük bir alanda taşır. Bu alan çevresinde büyük kesme gerilmeleri oluşur. Gerilmeler betonun kapasitesini aşarsa döşeme, kolon çevresinde koni biçiminde bir yüzey boyunca kesilerek çöker. Zımbalama kırılması gevrektir ve bir kolonda başlayan göçme komşu kolonlara yayılabilir.
Önlemler
- Döşeme kalınlığını artırmak
- Kolon başlarında başlık veya tabla (mantar) yapmak
- Zımbalama donatısı kullanmak
- Kolon kesitini büyütmek
Zımbalama donatısı
Zımbalama donatısı, kolon çevresinde düzenli aralıklarla yerleştirilen düşey elemanlardan oluşur. Yaygın tipler:
- Kolon çevresinde çok kollu etriyeler
- Başlıklı çubuklar (stud rail)
- Kafes biçimli hazır elemanlar
Donatının yerleşimi, kolondan itibaren belirli mesafelerde ve ışınsal ya da ortogonal bir düzende yapılır.
Kolon başı bölgesi
Kirişsiz döşemelerde kolon başı bölgesinde üst donatı yoğunlaşır. Bu bölgedeki üst donatı, kolon şeridi ve orta şerit ayrımıyla dağıtılır. Kolonun içinden geçen alt donatılar, döşemenin kolon üzerinden kopmasını engelleyen sürekli bir donatı oluşturur.
Deprem açısından
Kirişsiz döşemeler deprem yüklerini taşıyan çerçeve gibi davranmakta sınırlıdır. Deprem yükleri genellikle perdelerle taşınır. Bu konuda güçlü kolon–zayıf kiriş ilkesine de göz atabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Zımbalama kırılması neden tehlikelidir?
Gevrek bir kırılmadır, uyarı vermeden oluşur ve bir kolonda başlayan göçme komşu kolonlara yayılabilir.