İnşaat demiri ağırlık tablosu (kg/m): Φ6'dan Φ32'ye

Demir ağırlığı nasıl hesaplanır? d²/162 formülü

Donatı çeliğinin yoğunluğu metraj hesaplarında 7850 kg/m³ alınır. Nervürlü çubuğun ağırlığı, aynı nominal çaptaki düz yuvarlak bir çubuğun ağırlığına eşit kabul edilir; nervürler hesaba ayrıca katılmaz, nominal çap zaten buna göre tanımlanır. Bu durumda bir metre çubuğun ağırlığı:

G (kg/m) = (π · d² / 4) · 10⁻⁶ · 7850 = 0,006165 · d² ≈ d² / 162 (d: mm)

Sabitin tam değeri 1 / 0,006165 ≈ 162,2'dir. 162'ye bölmek sonucu binde bir civarında büyütür; metraj için önemsizdir ama tablolar genellikle tam bağıntıyla hesaplanır. Bu yazıdaki tablo da 7850 kg/m³ ve π·d²/4 ile hesaplanıp yuvarlanmıştır.

• Φ10: 10² / 162 = 100 / 162 ≈ 0,617 kg/m
• Φ16: 16² / 162 = 256 / 162 ≈ 1,58 kg/m (tam değer 1,578)
• Φ20: 20² / 162 = 400 / 162 ≈ 2,47 kg/m (tam değer 2,466)

Ağırlık çapın karesiyle arttığı için çap iki katına çıktığında ağırlık dört katına çıkar: Φ16'nın metresi Φ8'in dört katıdır (1,578 / 0,395 ≈ 4).

İnşaat demiri ağırlık tablosu (Φ6–Φ32)

Tablo nominal (teorik) değerleri verir. Φ24 ve Φ26 tamlık için eklenmiştir; piyasada diğer çaplar kadar yaygın değildir, kullanmadan önce bulunabilirliğini kontrol edin. Hangi çapın hangi elemanda kullanıldığı için inşaat demiri çapları ve kullanım yerleri yazısına bakabilirsiniz.

12 metre demir kaç kilo gelir?

Donatı çeliği Türkiye'de çoğunlukla 12 m boyunda çubuk olarak satılır. 12 m çubuk ağırlığı metre ağırlığının 12 katıdır:

• 12 m Φ8 ≈ 4,74 kg
• 12 m Φ10 ≈ 7,40 kg
• 12 m Φ12 ≈ 10,65 kg
• 12 m Φ14 ≈ 14,50 kg
• 12 m Φ16 ≈ 18,94 kg
• 12 m Φ20 ≈ 29,59 kg
• 12 m Φ25 ≈ 46,24 kg

Bu değerler şantiyede iki iş için kullanılır: bir demet ya da bir partinin kaç çubuk olduğunu tahmin etmek ve kesim planında her çubuktan çıkan parçaların ağırlığını kontrol etmek. Örneğin 1 ton Φ12, 1000 / 10,65 ≈ 94 adet 12 m çubuk demektir; 1 ton Φ20 ise yaklaşık 34 çubuktur. 12 m stok boyundan parça çıkarma ve fire için 12 metre kesim planı ve donatı firesi yazısına bakın.

Hesap örnekleri

Bir pozun ağırlığı

Ağırlık = adet × boy (m) × kg/m. 24 adet Φ12, boyu 3,40 m olan bir poz için: 24 × 3,40 = 81,6 m; 81,6 × 0,888 ≈ 72,5 kg.

Bir kolonun donatısı

8Φ20 boyuna donatılı bir kolonda filiz ve bindirme dahil çubuk boyu 3,70 m ise: 8 × 3,70 = 29,6 m; 29,6 × 2,466 ≈ 73,0 kg. Aynı kolonda 25 adet Φ10 etriye, her biri 1,95 m: 25 × 1,95 = 48,75 m; 48,75 × 0,617 ≈ 30,1 kg. Kolonun bir katlık toplam donatısı yaklaşık 103 kg olur.

Kat toplamı ve beton başına oran

Aynı tipten 20 kolonlu bir katta kolon donatısı 20 × 103 ≈ 2060 kg, yani yaklaşık 2,1 ton eder. Kolon 50×50 cm ve kat yüksekliği 3,00 m ise bir kolonun betonu 0,50 × 0,50 × 3,00 = 0,75 m³'tür; donatı oranı 103 / 0,75 ≈ 137 kg/m³ çıkar. Bu tür oranlar, metrajı benzer projelerle karşılaştırıp kaba hataları yakalamanın en hızlı yoludur: aynı kolon tipinde 40 kg/m³ ya da 400 kg/m³ gibi bir sonuç, boy veya adet hatasına işaret eder.

Ağırlıktan boy bulmak

Şantiyede 450 kg Φ16 kaldıysa toplam boy 450 / 1,578 ≈ 285 m'dir; bu da yaklaşık 23,8, yani 23 tam 12 m çubuk ve bir parça artık demektir.

Ağırlığı bilinen çubuktan çap kontrolü

Çapı belirsiz bir çubuğun 1 m'lik parçası tartıldığında 1,21 kg geliyorsa d ≈ √(1,21 × 162) ≈ 14 mm, yani Φ14'tür. Bu yöntem, nervür nedeniyle kumpasla çap ölçmenin zor olduğu durumlarda pratik bir kontroldür.

Donatı kesit alanı tablosu (cm²)

Ağırlık tablosunun yanında en sık kullanılan tablo, çubuk sayısına göre toplam kesit alanıdır. Donatı oranı ve gerekli donatı seçimi bu alanla yapılır.

Örnek: Hesaptan 11,5 cm² çekme donatısı çıkan bir kiriş için 6Φ16 (12,06 cm²) ya da 4Φ20 (12,57 cm²) seçilebilir. 4Φ20'nin metre ağırlığı 4 × 2,466 = 9,86 kg/m, 6Φ16'nınki 6 × 1,578 = 9,47 kg/m'dir; alan yaklaşık aynıyken ağırlık da yaklaşık aynıdır, çünkü ikisi de alanla orantılıdır. Seçimi çubuk sayısı, yerleşim ve bindirme boyu belirler. Kolonlarda oran sınırları için kolon boyuna donatı oranı yazısına bakabilirsiniz.

Aralıklı donatıda m² başına demir ağırlığı

Döşeme, perde ve radye gibi elemanlarda donatı “Φ10/15” biçiminde çap ve aralıkla verilir. Bu durumda tek doğrultudaki tek sıra donatının m² ağırlığı, metre ağırlığının aralığa (m) bölünmesiyle bulunur: G (kg/m²) = kg/m ÷ aralık.

Değerler kg/m² cinsindendir ve tek doğrultu, tek sıra içindir. Örneğin iki doğrultuda alt ve üstte Φ10/15 donatılı bir radye bölgesinde net donatı yaklaşık 4 × 4,11 ≈ 16,4 kg/m² eder. Bu değere bindirmeler, kenar kancaları, mesnet ilaveleri ve sehpalar dahil değildir; gerçek metraj bu nedenle her zaman bir miktar yüksek çıkar. Hızlı yaklaşık tahmin ve teklif kontrolü için kullanışlıdır, kesin metrajın yerine geçmez.

Ağırlık hesabında sık yapılan hatalar

• Çapı cm ile girmek: d²/162 bağıntısında çap mm'dir. Φ16 için 1,6² / 162 yazmak sonucu yüz kat küçültür.
• Boyu cm ile çarpmak: kg/m değeri metre ile çarpılır; 340 cm'lik poz için 3,40 kullanılmalıdır.
• Kesit alanını ağırlık sanmak: Φ12'nin 1,13 değeri cm² cinsinden kesit alanıdır; metre ağırlığı 0,888 kg'dır.
• Yuvarlamayı erken yapmak: Çok sayıda pozda kg/m değerini iki haneye yuvarlamak toplamda fark yaratır; hesapta üç hane kullanıp sonucu yuvarlamak daha doğrudur.
• Stok boyu ile kesim boyunu karıştırmak: Sipariş 12 m çubuk sayısıyla, metraj ise kesim boylarıyla yapılır; aradaki fark firedir.

Tablo ağırlığı ile kantar ağırlığı neden farklı çıkar?

Tablodaki değerler nominal ağırlıktır. Gerçek çubuklar üretim toleransları içinde nominalden biraz hafif ya da ağır olabilir; TS 708 donatı çeliğinde nominal kütleye göre izin verilen sapmaları tanımlar. Bu nedenle kantarda tartılan parti ağırlığı, tablo ile hesaplanan ağırlıktan birkaç yüzde farklı çıkabilir.

• Metraj ve proje: Daima nominal ağırlıkla yapılır; projede ve hakedişte kullanılacak dayanak budur.
• Satın alma: Demir genellikle tartılarak satılır. Siparişte nominal metrajın üzerine fire ve tolerans payı eklenir.
• Kontrol: Teslim edilen çubuklardan örnek alınıp 1 m'lik parça tartılarak çapın doğruluğu hızlıca kontrol edilebilir.

Çelik sınıfı (B420C, B500C) ağırlığı değiştirmez; aynı çaptaki çubukların metre ağırlığı sınıftan bağımsızdır. Sınıflar için donatı çeliği sınıfları yazısına bakın.

Ağırlık tablosunun metrajda kullanımı

Ağırlık tablosu, donatı metrajının son adımıdır: her pozun toplam boyu çapına göre toplanır ve kg/m değeriyle çarpılır. Hatalar çoğunlukla bu çarpmada değil, ondan önceki boy ve adet hesabında yapılır; kancaların, bindirmelerin ve filizlerin boya eklenmesi unutulur ya da aynı poz iki kez sayılır. Adım adım yöntem için donatı metrajı nasıl hesaplanır yazısına bakabilirsiniz.

Elle hesapta tabloyu Excel'de bir sütun olarak tutup her poza DÜŞEYARA ile bağlamak yaygın bir yöntemdir. Pozlar çizime bağlı olduğunda bu adım tamamen ortadan kalkar: KNCad gibi bir statik detay programı AutoCAD/GstarCAD içinde poz etiketlerinden boyları okuyup çapa göre ağırlıkları içeren metraj tablosunu doğrudan üretir. Ayrıntılar için metraj ve poz sayfasına bakın.