Donatı sipariş listesi hazırlama: çap, fire ve parti

Metraj ile sipariş listesi arasındaki fark

Metraj tablosu projede kullanılacak donatı miktarını verir: her pozun çapı, adedi, boyu ve ağırlığı. Sipariş listesi ise bu miktarın tedarikçiden ne zaman, hangi biçimde ve ne kadar fazlasıyla alınacağını belirler. İkisi aynı belge değildir:

Sipariş listesinin doğru olması için önce metrajın doğru okunması gerekir; çap özeti, eleman bazlı ara toplamlar ve kat toplamları sipariş için farklı şekillerde kullanılır. Bu konuda metraj tablosu nasıl okunur yazısına bakabilirsiniz.

Adım 1: Çap bazlı toplama

Ham çubuk siparişi çaplara göre ağırlık olarak verilir. Metraj tablosunun çap özeti bu işin temelidir. Çap özeti yoksa her pozun ağırlığı şöyle hesaplanır:

Ağırlık (kg) = adet × boy (m) × birim ağırlık (kg/m), birim ağırlık = π · d² / 4 × 7850 (d metre cinsinden).

Daha geniş tablo için inşaat demiri ağırlık tablosu yazısına bakın. Bu değerler teorik ağırlıktır; gerçek çubukların ağırlığı standartta tanımlı tolerans içinde farklı olabilir. Teslimde tartı ile teorik ağırlık arasında küçük farklar bu yüzden normaldir.

Çap toplarken her çapı ayrı satırda tutun ve çelik sınıfını yazın. Projede farklı sınıflar varsa (örneğin hasır çelik ile çubuk donatı) bunlar ayrı kalemlerdir.

Adım 2: Fire payı ve çubuk sayısına yuvarlama

Net metraj, kesim sırasında oluşan artık parçaları içermez. 12 m'lik stok çubuktan 5,30 m'lik iki parça kesildiğinde 1,40 m artar; bu artık başka bir pozda kullanılamazsa firedir. Fire oranı kesim planının verimliliğine bağlıdır. Konut ve ofis binalarında tipik fire payı %3-5 arasında alınır; kısa ve düzensiz pozların çok olduğu işlerde daha yüksek, iyi optimize edilmiş kesim planıyla daha düşük olabilir. Kesim planı ile firenin ilişkisi için 12 metre kesim planı ve fire yazısına bakın.

Fire eklendikten sonra miktar 12 m çubuk sayısına yuvarlanır. Örnek:

1. Φ10: Net metraj 2.840 kg. %4 fire ile 2.840 × 1,04 = 2.954 kg. 12 m Φ10 çubuk 7,40 kg olduğundan 2.954 / 7,40 = 399,2 → 400 çubuk = 2.960 kg.
2. Φ16: Net metraj 4.120 kg. %4 fire ile 4.285 kg. 4.285 / 18,94 = 226,2 → 227 çubuk ≈ 4.299 kg.
3. Φ20: Net metraj 3.350 kg. Kolon pozları uzun olduğu için fire %3 alınırsa 3.451 kg. 3.451 / 29,59 = 116,6 → 117 çubuk ≈ 3.462 kg.

Tedarikçiler genellikle ton bazında satış yapar ve teslimi kantar fişiyle tartı üzerinden yapar. Çubuk sayısına yuvarlama, siparişin ne kadarının gerçekten kullanılabilir boyda geleceğini görmek ve kesim planıyla karşılaştırmak için yararlıdır.

Adım 3: Döküm sırasına göre parti sipariş

Çok katlı projelerde bütün demir tek seferde alınmaz. Sipariş, beton döküm sırasına göre partilere bölünür:

1. Temel partisi: Temel veya radye alt ve üst donatısı, sehpalar, temel kirişleri ve kolon-perde filizleri.
2. Bodrum partisi: Bodrum kat kolonları, perdeleri, bodrum perdesi ve bodrum tavan döşemesi.
3. Normal kat partileri: Her kat için düşey elemanlar ile kiriş ve döşeme donatısı; tip katlarda iki kat bir parti olarak da verilebilir.
4. Çatı partisi: Son kat kolonları, çatı döşemesi, parapet ve merdiven çıkışı.

Bu yaklaşımın faydaları şunlardır: şantiyede depolama alanı azalır, demir uzun süre açıkta bekleyip paslanmaz, revizyon gelirse henüz alınmamış partide düzeltme yapılabilir. Her parti için metraj tablosundan kat ve eleman bazlı ara toplamlar alınır; kat toplamlarının proje toplamını verdiği ayrıca kontrol edilir. Excel ile kat bazlı ara toplam ve çapraz kontrol için Excel ile metraj kontrolü yazısına bakabilirsiniz.

Partiler arasında süre bırakın: siparişin ulaşması, demirhanede kesilip bükülmesi ve şantiyede bağlanması zaman alır. Parti siparişi bir önceki döküm tamamlanmadan, ama revizyon riskini görecek kadar geç verilmelidir.

Kesilmiş ve bükülmüş demir siparişi: poz listesi

Bazı tedarikçiler ve demirhaneler demiri poz listesine göre kesip büküp, etiketli demetler halinde gönderir. Bu durumda sipariş çap bazlı ağırlık yerine poz listesi olarak verilir ve listenin her satırı bir kesim talimatıdır:

• Poz numarası ve eleman: Örneğin “P12 – 3. kat – K105-K112 kirişleri”.
• Çap ve çelik sınıfı.
• Adet.
• Toplam boy (kesim boyu).
• Şekil ve parça ölçüleri: Kanca, gönye, krank ölçüleri; etriyelerde kenar ölçüleri ve kanca boyu.
• Parti ve teslim etiketi: Hangi döküm partisine ait olduğu.

Poz listesinin açık ve tutarlı olması burada kritik önem taşır. Aynı poz numarasının iki farklı elemanda farklı boyla kullanılması, kesilmiş demirde geri dönüşü olmayan bir hatadır. Bu konuda poz numaralama sistemi yazısına bakabilirsiniz.

Poz etiketleri ve metraj tablosu çizimle bağlı üretildiğinde, revizyondan sonra listenin güncel olup olmadığı sorusu da ortadan kalkar. KNCad gibi bir statik detay programı, geometri değiştiğinde poz boylarını güncelleyen akıllı etiketler ve metraj tablosu ürettiği için sipariş listesi doğrudan güncel metrajdan hazırlanabilir.

Örnek: bir normal kat partisinin sipariş listesi

Aşağıdaki tablo, metraj tablosundan alınan bir normal kat partisinin ham çubuk sipariş listesine nasıl dönüştüğünü gösterir. Kat; kolonlar, iki perde, kirişler ve plak döşemeden oluşuyor.

Φ8 satırında fire yüksek tutulmuştur; çünkü bu çap çoğunlukla etriye ve çiroz gibi kısa pozlarda kullanılır ve 12 m'lik çubuktan çıkan parça sayısı tam bölünmez. Toplam satırı, partinin yaklaşık 12 ton olduğunu ve teslimatın tek araçla mı iki araçla mı yapılacağını planlamaya yarar. Listenin altına parti adı, ait olduğu kat, ilgili paftaların revizyon harfi ve hazırlayanın imzası yazılmalıdır; teslimde karşılaştırma bu listeyle yapılır.

Teslim kontrolü ve sık yapılan hatalar

Teslim alırken

• Kantar fişindeki ağırlığı sipariş listesiyle çap bazında karşılaştırın.
• Çubuk üzerindeki üretici işaretini ve çelik sınıfını kontrol edin; ürün belgesini (sertifika) dosyalayın.
• Kesilmiş demirde etiketleri poz listesiyle eşleştirin, birkaç pozda boy ve büküm ölçüsünü şerit metreyle ölçün.
• Numune alma ve deney süreçlerini yapı denetim kuruluşuyla birlikte, ilgili mevzuata göre yürütün.
• Demiri zeminden yüksekte, çaplara ve partilere göre ayrılmış olarak depolayın.

Sık yapılan hatalar

• Net metrajı fire eklemeden sipariş etmek; son katta eksik demir için acil sipariş.
• Bütün kalemlere aynı fire payını uygulamak; kısa pozlu etriye ve çirozlarda fire daha yüksektir.
• Revizyon sonrası eski metrajdan sipariş vermek.
• Hasır çeliği çubuk donatıyla aynı kalemde toplamak.
• Kesilmiş demir listesinde kanca ve gönye ölçülerini eksik vermek.

Sipariş listesi kontrol listesi

1. Metraj son revizyona göre güncel.
2. Çap bazlı toplamlar ve çelik sınıfları ayrı satırlarda.
3. Fire payı kalem bazında belirlendi ve yazıldı.
4. Miktarlar 12 m çubuk sayısına yuvarlandı, kesim planıyla karşılaştırıldı.
5. Partiler döküm sırasına göre ayrıldı; parti toplamları proje toplamını veriyor.
6. Kesilmiş demirde poz listesi şekil ölçüleriyle eksiksiz.
7. Hasır çelik, manşon, sehpa gibi ek kalemler ayrıca listelendi.
8. Teslim kontrolü için listede imza ve tarih alanları var.

Metraj tarafındaki temel hesap için metraj ve poz sayfasına da göz atabilirsiniz.