Pafta çıktısı ve plot ayarları: statik paftada doğru çıktı

Çıktı neden çizimden ayrı bir iştir?

Şantiyeye giden şey ekrandaki DWG değil, kağıt veya PDF'tir. Ekranda kusursuz görünen bir kolon detayı, çıktıda bütün çizgiler aynı kalınlıkta, 1,5 mm'lik yazılar okunamaz ve ölçek "yaklaşık" halde gelebilir. Demirci ve kalıpçı paftayı ölçek cetveliyle okumaz ama mühendis ve kontrol elemanı zaman zaman kağıttan ölçü alır; ölçeksiz bir çıktı bu kontrolü imkansız kılar.

Statik paftada çıktı kalitesini üç şey belirler:

• Ölçek doğruluğu: 1/50 yazan bir planın kağıtta gerçekten 1/50 olması.
• Çizgi hiyerarşisi: Kesit dış hattı, donatı, ölçü ve aks çizgilerinin birbirinden ayırt edilebilmesi.
• Okunabilirlik: Yazıların, poz etiketlerinin ve taramaların kağıtta seçilebilmesi.

Plot komutunun bütün seçenekleri AutoCAD'den çıktı alma: PLOT, PDF ve CTB bölümünde anlatılıyor. Bu yazı, o ayarların statik paftaya özgü değerlerini ve kontrolünü ele alıyor.

Kağıt boyutu ve ölçek: hangi paftaya hangi kağıt?

Statik projelerde kalıp planları çoğunlukla A1 veya A0, detay paftaları A1 veya A2, küçük revizyon ekleri A3 kağıda çıkar. Standart ölçüler:

Tablodaki alan kağıdın tamamıdır; antet, kenar boşluğu ve genel notlar düşüldüğünde kullanılabilir alan belirgin şekilde küçülür. Örnek: 30 × 22 m'lik bir kat planı 1/50'de kağıtta 600 × 440 mm yer kaplar. A1'in 841 mm'lik uzun kenarına, sağdaki antet ve kenar boşlukları düşüldükten sonra rahatça sığar. Aynı plan 40 × 22 m olsaydı 800 mm'lik uzunluk A1'de antete çarpar; ya A0'a geçilir ya da plan iki paftaya bölünür. Kağıt ölçülerinin ayrıntısı için pafta boyutları yazısına bakabilirsiniz.

Layout (kağıt uzayı) kullanılıyorsa çıktı ölçeği her zaman 1:1'dir; plan ve detayların ölçeği viewport'larda verilir. Model uzayından çıktı alınıyorsa milimetre birimli bir çizimde 1/50 için "1 mm = 50 birim" girilmelidir. İki yöntemin karıştırılması (layout'tan 1:50 çıktı almak gibi) en sık ölçek hatasıdır.

Çizgi kalınlıkları ve plot stil tablosu (CTB)

Çizgi kalınlığı çıktıda iki yoldan atanır: nesne veya katmanın lineweight değeri ya da plot stil tablosu. Statik ofislerin çoğu renge bağlı plot stil tablosu (.ctb) kullanır: ekrandaki her renk çıktıda belirli bir kalınlığa ve genellikle siyaha karşılık gelir. Bu yüzden statik çizimde renk, görsel bir tercih değil kalınlık kodudur.

Tipik bir statik kalınlık hiyerarşisi (değerler ofisten ofise değişir, örnek olarak):

Önemli olan sayılardan çok sıralamanın korunmasıdır: donatı, betondan ince ama ölçü çizgisinden belirgin şekilde kalın olmalıdır. Aksi halde kesitte boyuna donatılar ölçü oklarıyla karışır. Katman–renk–kalınlık eşleşmesinin ofis standardı olarak nasıl kurulacağı AutoCAD'de statik katman düzeni yazısında anlatılıyor; çizgi tipi ölçeği (LTSCALE) ve kalınlık ayarları için çizgi tipleri ve kalınlıkları bölümüne bakabilirsiniz.

Plot penceresinde "Plot with plot styles" seçili olmalı, CTB doğru dosya olmalıdır. Paylaşılan DWG'de CTB dosyası gömülü olmadığı için, dosyayı başka ofise gönderirken CTB'yi de birlikte göndermek gerekir.

Siyah-beyaz mı, renkli mi?

Statik paftalar çoğunlukla siyah-beyaz çıkarılır. Bunun üç nedeni vardır: fotokopide ve ozalit benzeri çoğaltmada renk kaybolur; açık renkler (sarı, açık mavi) kağıtta silik çıkar; şantiyede kağıt kirlendikçe renk ayrımı zaten kaybolur. CTB'de bütün renkleri siyaha çeviren bir tablo (ör. hazır monochrome.ctb veya ofisin kendi tablosu) kullanılır.

Renkli çıktının anlamlı olduğu durumlar da vardır: revizyonla değişen bölgenin vurgulanması, aplikasyon paftasında aks ve kot bilgisinin ayrılması, ofis içi kontrol çıktıları. Bu durumda ekranda kullanılan renkler kağıtta okunabilir mi, mutlaka bir deneme çıktısıyla kontrol edilmelidir. Taramalar renkli çıkacaksa gri tonu yeterince açık seçilmelidir; koyu bir tarama altındaki donatı çizgisini görünmez hale getirir.

PDF çıktısı: vektörel, okunur ve makul boyutlu

Paftalar artık çoğunlukla PDF olarak paylaşılıyor; belediyeye, kontrol mühendisine ve şantiyeye giden belge çoğu zaman PDF'tir. İyi bir PDF için:

• Vektörel çıktı alın. AutoCAD'in DWG To PDF sürücüsü veya GstarCAD'in PDF çıktısı çizgileri vektör olarak yazar; büyütüldüğünde donatı çizgileri kırılmaz. Sanal yazıcı üzerinden "resim" olarak alınan PDF'ler hem büyük hem bulanıktır.
• Yazı tiplerini kontrol edin. TrueType yazılar PDF'te aranabilir kalır. SHX yazılar bazı sürümlerde PDF'e açıklama (comment) olarak da eklenir; bu, PDF görüntüleyicide yüzlerce gereksiz not oluşturabilir. AutoCAD'de bu davranış PDFSHX sistem değişkeniyle kapatılabilir.
• Raster nesneleri sınırlayın. Antete gömülü yüksek çözünürlüklü logo veya taranmış imza PDF boyutunu katlarca artırır.
• Katman bilgisini bilinçli seçin. PDF'e katman bilgisi eklemek, okuyanın donatı katmanını kapatıp kalıbı ayrı görmesini sağlar; ancak her alıcı bunu beklemez.

PDF'i paylaşmadan önce yüzde yüz büyütmede bir poz etiketini, yüzde dört yüzde bir ölçü yazısını kontrol etmek, ekranda görülmeyen kalitesizliği ortaya çıkarır.

Adım adım: bir kolon detay paftasının çıktısı

Örnek: A1 kağıtta, solda 1/50 kolon aplikasyon planı, sağda 1/20 kolon detayları ve kesitler bulunan bir pafta.

1. Layout'u hazırlayın: Layout sekmesinde antet bloğunu 1:1 yerleştirin. Kağıt boyutu A1 (841 × 594), yönü yatay.
2. Viewport'ları açın: Plan için bir viewport açıp ölçeğini 1:50, detaylar için ikinci viewport açıp 1:20 yapın. Ölçekleri ayarladıktan sonra viewport'ları kilitleyin; yanlışlıkla fare tekerleğiyle yakınlaştırma ölçeği bozar.
3. Yazı boylarını kontrol edin: 1/50 planda kağıtta 2,5 mm görünmesi gereken eleman adı, modelde 125 mm; 1/20 detayda aynı boy 50 mm olmalıdır. Farklı ölçekli viewport'larda aynı model yazısı farklı boyda görünür; bu yüzden plan ve detay yazıları ayrı yüksekliklerle yazılır ya da annotative tanımlanır.
4. Sayfa ayarını seçin: Kayıtlı ofis sayfa ayarını uygulayın: PDF sürücüsü, A1, CTB, ölçek 1:1, çıktı alanı Layout, "Center the plot" kapalı ve kenar boşluğu antete göre.
5. Önizleme: Plot önizlemesinde (Preview) antet çerçevesinin dört kenarının da kağıt içinde kaldığını, donatıların beton hattından ince ama ölçü çizgisinden kalın göründüğünü kontrol edin.
6. Deneme çıktısı: Yeni bir CTB veya yazıcıyla ilk kez çalışılıyorsa paftanın bir bölgesini A3'e 1:1 ölçekli pencere çıktısı olarak alıp kalınlıkları kağıt üzerinde görün.

Bu altı adım bir kez oturtulduğunda sonraki paftalarda iş, kayıtlı sayfa ayarını seçmekten ibaret kalır. Çizgi kalınlığı veya çıktı biçimi için bağlayıcı bir yönetmelik değeri yoktur; belediye ve kurumların pafta teslim koşulları (kağıt boyutu, PDF/DWG biçimi, imza ve antet bilgisi) idareden idareye değiştiği için teslim öncesinde ilgili idareden teyit edin.

Toplu çıktı: PUBLISH ve sayfa ayarı şablonu

Otuz paftalık bir projede her paftayı tek tek açıp plot penceresinden ayar yapmak hem zaman kaybıdır hem hata kaynağıdır: bir paftada yanlış CTB, diğerinde yanlış kağıt seçilir. Çözüm iki adımlıdır:

1. Sayfa ayarı (page setup): PAGESETUP ile yazıcı/sürücü, kağıt boyutu, CTB, ölçek 1:1 ve çıktı alanı "Layout" olarak kaydedilir. Bu ayar ofis şablonuna (.dwt) konur; her yeni pafta aynı ayarla başlar.
2. Toplu çıktı: PUBLISH komutu birden çok dosyanın birden çok layout'unu tek listede toplar, kayıtlı sayfa ayarıyla tek bir çok sayfalı PDF veya ayrı PDF'ler üretir. Liste .dsd olarak saklanır; revizyonda aynı liste yeniden çalıştırılır.

Pafta numaralarının ve layout adlarının düzenli olması (ör. "S-05 Zemin Kat Kalıp") toplu çıktıyı ve PDF içindeki sayfa sırasını doğrudan düzenler. Paftaların genel düzeni için statik pafta düzeni yazısına bakabilirsiniz. KNCad gibi bir statik detay programında ölçek ve katman standardı baştan tanımlı olduğu için, CTB eşleşmesi bir kez kurulduğunda bütün detay paftaları aynı kalınlık hiyerarşisiyle çıkar.

Sık yapılan hatalar ve çıktı kontrol listesi

Sık yapılan hatalar:

• Layout'tan 1:1 yerine viewport ölçeğiyle çıktı almak; paftanın 50 kat küçük ya da kağıda sığmayacak kadar büyük çıkması.
• "Fit to paper" (kağıda sığdır) ile çıktı almak; ölçeğin 1/50 değil 1/53,7 gibi anlamsız bir değer olması.
• Yazıcının basılamayan kenar boşluğunu hesaba katmamak; antetin kenar çizgisinin kesilmesi.
• Yanlış veya eksik CTB ile bütün çizgilerin aynı kalınlıkta çıkması.
• Kağıtta 2 mm'nin altında kalan yazılar; özellikle 1/50 planda detay çağrı numaraları.
• Koyu taramaların donatıyı örtmesi.
• Revizyondan sonra bazı paftaların eski PDF'le dağıtılması.

Çıktı kontrol listesi:

1. Kağıt boyutu ve yönü antetle uyumlu mu?
2. Layout çıktı ölçeği 1:1, viewport ölçekleri antette yazanla aynı mı?
3. Kağıt üzerinde 1 m'lik bir ölçü 1/50'de 20 mm, 1/20'de 50 mm geliyor mu?
4. CTB doğru, beton–donatı–ölçü kalınlık sıralaması seçiliyor mu?
5. En küçük yazı kağıtta okunuyor mu? (Yazı boyları için ölçek ve yazı yüksekliği.)
6. PDF vektörel mi, dosya boyutu makul mü, gereksiz SHX notları var mı?
7. Revizyon harfi antette ve pafta listesinde güncel mi?