AutoCAD çizgi tipi ve çizgi kalınlığı: LTSCALE, lineweight, CTB

Çizgi tipi ve çizgi kalınlığı: iki ayrı kavram

Teknik çizimde bir çizginin anlamını iki şey taşır: tipi (sürekli, kesikli, eksen, gizli) ve kalınlığı (kesilen eleman kalın, görünüş ince, ölçü çok ince). AutoCAD'de bunlar ayrı ayarlardır:

Her iki özellik de nesneye doğrudan verilebilir ama doğru yol, bir önceki bölümde anlattığımız gibi katman üzerinden (ByLayer) vermektir. Bu bölümdeki komut ve sistem değişkenleri GstarCAD'de de büyük ölçüde aynı adla bulunur.

Çizgi tipi nasıl yüklenir ve atanır?

Yeni bir çizimde yalnızca Continuous (sürekli), ByLayer ve ByBlock tipleri bulunur. Kesikli veya eksen çizgisi kullanmak için önce tipi dosyaya yüklemek gerekir.

1. Komut satırına LT (veya her dilde çalışan _LINETYPE) yazın; Çizgi Tipi Yöneticisi (Linetype Manager) açılır. Şeritte Giriş (Home) > Özellikler (Properties) panelindeki çizgi tipi listesinin en altındaki Other... da aynı pencereyi açar.
2. Load... düğmesine tıklayın.
3. Dosya olarak acadiso.lin seçili olsun (metrik çizimler için). acad.lin inç tabanlı desenler içerir; metrik bir dosyada kullanılırsa desenler yaklaşık 25 kat farklı görünür.
4. Listeden istediğiniz tipleri seçin (Ctrl ile birden fazla), OK.
5. Yöneticiyi kapatın ve tipi katman yöneticisinde ilgili katmanın Linetype sütunundan atayın.

Teknik çizimde sık kullanılan tipler:

İpucu: hangi dosyayı kullandığınızı kontrol edin

Metrik ve inç ayarı MEASUREMENT sistem değişkeniyle belirlenir: 1 ise metrik (acadiso.lin ve acadiso.pat kullanılır), 0 ise inç. Yeni dosyalarınızı metrik bir şablondan (ör. acadiso.dwt) açarsanız bu değer zaten 1 olur.

LTSCALE: kesikli çizgi neden düz görünür?

Çizgi tipi desenleri belirli uzunluklarla tanımlıdır; örneğin acadiso.lin içinde kesik ve boşluklar milimetre mertebesindedir. Çiziminiz 1/50 ölçekte basılacaksa bu desenin de 50 kat büyütülmesi gerekir; aksi hâlde kesikler o kadar sık olur ki çizgi düz görünür. Tersine, ölçek çok büyükse tek bir kesik bütün çizgiyi kaplar ve yine düz görünür.

Bir nesnede görünen desen boyu şu çarpımla oluşur:

Desen boyu = LTSCALE × nesnenin çizgi tipi ölçeği (× model uzayında açıklama ölçeği, MSLTSCALE açıksa)

• LTSCALE: Bütün çizim için genel çarpan.
• CELTSCALE: Yeni çizilecek nesnelere verilen nesne ölçeği. Var olan nesnelerin ölçeği Özellikler paletindeki Linetype scale satırından değiştirilir.

Model uzayından çıktı alırken LTSCALE hesabı

Mantık basittir: kâğıttaki 1 mm'nin gerçekte kaç çizim birimine karşılık geldiğini bulun. 1/50 ölçekte kâğıttaki 1 mm gerçekte 50 mm, yani santimetre biriminde 5 birimdir. Ölçek hesabının kendisi için teknik resimde ölçek yazısına bakabilirsiniz.

Adım adım: LTSCALE değiştirme

1. Komut satırına LTS yazıp Enter'a basın.
2. Yeni değeri yazın, örneğin 50, Enter.
3. Ekran güncellenmezse REGEN (RE) ya da bütün viewport'lar için REGENALL çalıştırın.

Sık yapılan hata: nesne ölçeğiyle LTSCALE'i karıştırmak

Bazı nesnelerin desenini düzeltmek için LTSCALE'i değiştirmek diğer bütün nesneleri bozar. Önce Özellikler paletinde sorunlu nesnelerin Linetype scale değerine bakın: farklı dosyalardan kopyalanmış nesnelerde bu değer 1'den çok farklı olabilir. Hepsini 1 yapıp ölçeği yalnızca LTSCALE ile yönetmek en temiz yoldur.

Polyline'da kesik çizgi kaybolması: PLINEGEN

Çok sayıda kısa parçadan oluşan bir polyline'da desen her köşede baştan başlar; parçalar desenden kısa olduğu için çizgi düz görünebilir. Polyline'ı seçip Özellikler paletinde Linetype generation ayarını Enabled yapın ya da yeni polyline'lar için PLINEGEN sistem değişkenini 1 yapın; desen bütün polyline boyunca kesintisiz devam eder.

Layout'ta çizgi tipleri: PSLTSCALE ve MSLTSCALE

Paftayı layout (kâğıt uzayı) sekmesinde, farklı ölçekli viewport'larla hazırlıyorsanız her viewport için ayrı LTSCALE vermek imkânsızdır. Bunun yerine iki sistem değişkeni devreye girer:

• PSLTSCALE = 1: Viewport içindeki çizgi tipleri, viewport ölçeğine göre otomatik ölçeklenir; 1/50 ve 1/20 viewport'larda kesikler kâğıtta aynı boyda görünür.
• MSLTSCALE = 1: Model uzayında çizgi tipleri, durum çubuğunda seçili olan açıklama ölçeği (annotation scale) ile ölçeklenir. Böylece model sekmesindeki görünüş de çıktıya benzer.

Bu iki değişken 1 olduğunda LTSCALE genellikle 1 yapılır; ölçeklemeyi viewport ve açıklama ölçeği üstlenir. Viewport'larda desen boyu kâğıt birimine göre hesaplandığı için kâğıt uzayı milimetre olduğu sürece model cm ile çizilmiş olsa da LTSCALE = 1 doğru sonuç verir. Model sekmesindeki görünüş ise açıklama ölçeğinin birime uygun tanımlanmasına bağlıdır (cm çizimde 1:50 için 1 kâğıt birimi = 5 çizim birimi); küçük bir deneme çizgisiyle kontrol edin.

Sık yapılan hata: layout'ta düzgün, modelde bozuk (veya tersi)

Değişkenleri değiştirdikten sonra ekran otomatik güncellenmeyebilir; her sekmede REGENALL çalıştırmadan karar vermeyin. Ayrıca model sekmesindeki açıklama ölçeğinin (durum çubuğundaki 1:1, 1:50 gibi değer) gerçekten çalıştığınız ölçek olduğundan emin olun; 1:1 kalmışsa MSLTSCALE açıkken model görünüşü yanıltıcı olur. Layout ve viewport ölçeğini serinin layout ve viewport bölümünde ayrıntılı anlatıyoruz.

Çizgi kalınlığı (lineweight) nasıl verilir ve neden ekranda görünmez?

Çizgi kalınlığı, çizginin kâğıttaki kalınlığıdır (mm). Ekrandaki zoom seviyesinden bağımsızdır; 0.50 mm'lik bir duvar çizgisi 1/50'de de 1/100'de de kâğıtta 0.50 mm çıkar.

1. Katman yöneticisinde (LA) ilgili katmanın Lineweight sütununa tıklayın.
2. Listeden bir değer seçin: 0.13, 0.18, 0.25, 0.35, 0.50, 0.70 mm gibi standart değerler bulunur.
3. Kalınlıkları ekranda görmek için durum çubuğundaki Show/Hide Lineweight düğmesini açın ya da LWDISPLAY değişkenini 1 yapın. Düğme durum çubuğunda görünmüyorsa çubuğun sağındaki özelleştirme menüsünden ekleyebilirsiniz.

LWEIGHT (LW) komutu Çizgi Kalınlığı Ayarları penceresini açar. Burada varsayılan kalınlık (Default, ilk ayarda 0.25 mm; LWDEFAULT değişkeni), birim (mm veya inç) ve ekranda gösterim ölçeği (Adjust Display Scale) ayarlanır. Model sekmesinde kalınlıklar piksel olarak gösterildiği için ince değerler arasındaki fark ekranda belirgin olmayabilir; layout sekmesinde ise kâğıttaki gerçek kalınlığa yakın gösterilir.

İpucu: polyline genişliği ile lineweight'i karıştırmayın

PLINE komutundaki Width seçeneği çizim birimiyle verilen gerçek bir genişliktir: 5 birim genişliğinde bir polyline, 1/50 çıktıda başka, 1/100 çıktıda başka kalınlıkta görünür. Lineweight ise her ölçekte aynıdır. Kalınlığı ölçekten bağımsız kalması gereken çizgilerde lineweight, gerçekten genişliği olan şekillerde (dolu bir şerit gibi) polyline genişliği kullanın.

CTB ve STB çıktı stilleri: kalınlığı renge göre vermek

Türkiye'deki birçok ofiste çizgi kalınlığı doğrudan lineweight ile değil, renge göre verilir: her AutoCAD rengi (1–255) çıktıda belirli bir kalınlık ve genellikle siyah renkle basılır. Bu eşleştirme CTB (Color-dependent plot style table) dosyasında tutulur.

Bir dosyanın hangi sistemi kullandığını PSTYLEMODE değişkeni gösterir (1 = CTB, 0 = STB; salt okunur). Yeni çizimlerin hangisiyle başlayacağı Seçenekler penceresindeki çıktı ayarlarından (PSTYLEPOLICY) belirlenir; var olan bir çizimi dönüştürmek için CONVERTPSTYLES, bir CTB dosyasından STB üretmek için CONVERTCTB komutu kullanılır.

CTB dosyası nasıl düzenlenir?

1. Komut satırına STYLESMANAGER yazın; çıktı stilleri klasörü açılır.
2. Düzenlemek istediğiniz .ctb dosyasına çift tıklayın (ya da önce monochrome.ctb'yi kopyalayıp yeni adla kaydedin).
3. Form View sekmesinde soldan bir renk seçin.
4. Sağda Color değerini Black, Lineweight değerini istediğiniz kalınlık yapın. Use object lineweight bırakılırsa nesnenin/katmanın lineweight değeri kullanılır.
5. Save & Close ile kaydedin; PLOT penceresinde bu CTB'yi seçin.

Örnek bir eşleştirme (değerler ofise göre değişir): 1 kırmızı 0.35 mm, 2 sarı 0.50 mm, 3 yeşil 0.25 mm, 8 gri 0.13 mm. Önemli olan değerlerin ofiste tek bir CTB dosyasında sabitlenmesi ve herkesin aynı dosyayla çıktı almasıdır.

Sık yapılan hata: CTB'yi dosyayla birlikte göndermemek

CTB dosyası DWG'nin içinde değil, bilgisayarınızdaki çıktı stilleri klasöründedir. Dosyayı başkasına gönderirken CTB'yi eklemezseniz karşı taraf renkli ve tek kalınlıkta çıktı alır. ETRANSMIT komutu DWG ile birlikte kullanılan CTB, font ve xref dosyalarını tek pakette toplar. Çıktı ayarlarının geri kalanı için pafta çıktısı ve plot ayarları yazısına ve serinin çıktı alma bölümüne bakabilirsiniz.

Çizgi tipi ve kalınlık sorunlarında kontrol sırası

Çıktıda veya ekranda çizgiler beklediğiniz gibi değilse rastgele ayar değiştirmek yerine şu sırayla ilerleyin; sorunların büyük çoğunluğu ilk dört adımda çözülür.

1. Nesne mi, katman mı? Nesneyi seçip Ctrl + 1 ile Özellikler paletini açın. Linetype ve Lineweight ByLayer mı, yoksa nesneye özel bir değer mi verilmiş?
2. Katmanın ayarı doğru mu? Katman yöneticisinde tip ve kalınlık sütunlarını kontrol edin.
3. Nesne ölçeği 1 mi? Paletteki Linetype scale satırına bakın; başka dosyadan gelen nesnelerde farklı olabilir.
4. Genel ölçek doğru mu? LTSCALE, PSLTSCALE ve MSLTSCALE değerlerini komut satırına yazarak okuyun, ardından REGENALL çalıştırın.
5. Blok içinde mi? Nesne bir bloğun parçasıysa özellikleri blok tanımında belirlenir; BEDIT ile girip kontrol edin.
6. Çıktıda mı bozuk? Ekranda doğru ama kâğıtta yanlışsa PLOT penceresindeki CTB seçimine ve Plot object lineweights / Plot with plot styles kutularına bakın.

İpucu: tek renk çıktı için monochrome.ctb

Renkli çizimi siyah-beyaz basmak için hazır gelen monochrome.ctb dosyası bütün renkleri siyah basar ve kalınlık olarak nesnenin lineweight değerini kullanır. Kendi CTB'nizi oluştururken bu dosyayı kopyalayıp başlamak, sıfırdan kurmaktan daha az hata çıkarır.

Kendiniz deneyin: çizgi tipi ve kalınlık alıştırması

1. Yeni bir dosyayı acadiso.dwt şablonundan açın ve LT ile CENTER, HIDDEN ve ACAD_ISO10W100 tiplerini yükleyin.
2. AKS adlı bir katman açıp tipini CENTER, rengini kırmızı yapın; 6000 birim uzunluğunda bir aks çizin. Çizgi düz görünüyorsa LTSCALE değerini 50 yapıp REGEN çalıştırın.
3. Aynı çizgiyi kopyalayıp Özellikler paletinde Linetype scale değerini 0.5 yapın; iki çizgiyi karşılaştırın, sonra değeri tekrar 1 yapın.
4. Kısa parçalardan oluşan bir polyline çizip tipini HIDDEN yapın, Linetype generation ayarını açıp kapatarak farkı görün.
5. DUVAR katmanına 0.50 mm lineweight verin, LWDISPLAY ile kalınlığı ekranda açın.
6. Bir layout sekmesine geçip 1/50 ve 1/100 ölçekli iki viewport oluşturun; PSLTSCALE 1 iken LTSCALE değerini 1 yapıp REGENALL çalıştırın ve kesiklerin iki viewport'ta kâğıtta aynı boyda göründüğünü kontrol edin.

Bir sonraki bölümde yazı ve yazı stilleriyle devam ediyoruz: AutoCAD'de yazı yazma ve Türkçe karakter sorunu.