AutoCAD arayüzü: şerit, komut satırı, model ve layout

AutoCAD arayüzü hangi parçalardan oluşur?

AutoCAD'i ilk açtığınızda ekran kalabalık görünür, ama günlük işte kullandığınız alan sınırlıdır. Aşağıdaki tablo, ekranın üstünden altına doğru arayüz parçalarını ve ne işe yaradıklarını özetler.

Çizim alanının köşelerinde ayrıca UCS simgesi (X ve Y eksenlerinin yönü), ViewCube (3D görünüm küpü) ve gezinme çubuğu bulunur. 2D çizimde ViewCube'a ihtiyacınız olmaz; yanlışlıkla tıklayıp görünümü eğerseniz ViewCube'un üzerindeki TOP (Üst) yüzüne tıklayarak ya da PLAN komutuyla düz görünüme dönebilirsiniz.

Uygulama menüsü ve Hızlı Erişim Araç Çubuğu

Sol üstteki büyük A düğmesi uygulama menüsünü açar: yeni çizim, açma, kaydetme, farklı kaydetme, dışa aktarma ve yazdırma burada toplanır. Menünün üst kısmındaki arama kutusuna bir komut adı yazarak komutu bulabilirsiniz. Hemen sağındaki Hızlı Erişim Araç Çubuğu ise kaydet, geri al ve yinele gibi düğmeleri içerir. Çubuğun sonundaki küçük aşağı oka tıklayıp sık kullandığınız komutları ekleyebilir, aynı menüden Show Menu Bar ile klasik menü çubuğunu açabilirsiniz.

Programın ne olduğunu ve hangi ürünü kullandığınızı henüz netleştirmediyseniz önce bir önceki bölüm olan AutoCAD nedir, ne işe yarar? yazısını okuyun.

Bu bölümdeki şerit yolları Windows sürümüne göre yazılmıştır. GstarCAD gibi DWG programlarında şerit düzeni benzer, komut satırı ve durum çubuğu mantığı ise aynıdır.

Şerit (Ribbon): sekmeler, paneller ve komutlar

Şerit, komutları konularına göre sekmelere (Tab), sekmelerin içinde de panellere (Panel) ayırır. Bu kılavuzda bir komutun yeri Sekme > Panel > Komut biçiminde yazılır; örneğin Home (Giriş) > Draw (Çiz) > Line.

Kurulu ürüne ve eklentilere göre Add-ins, Collaborate, Express Tools gibi başka sekmeler de görebilirsiniz.

1. Paneli genişletin: Bazı panellerin başlığının yanında küçük bir aşağı ok vardır. Tıkladığınızda panelin gizli komutları açılır; raptiye simgesiyle açık kalmasını sağlayabilirsiniz.
2. Açılır komutları kullanın: Circle veya Arc gibi düğmelerin altındaki ok, komutun farklı yöntemlerini listeler (merkez-yarıçap, üç nokta vb.).
3. Araç ipucunu okuyun: İmleci bir düğmenin üzerinde bekletirseniz komutun adı, kısa açıklaması ve komut satırındaki karşılığı görünür. Komutların İngilizce adını öğrenmenin en kolay yolu budur.
4. Şeridi küçültün: Etkin sekmenin adına çift tıklamak şeridi sırasıyla daha küçük görünümlere alır; tekrar çift tıklamalar tam görünüme döndürür. Çizim alanını büyütmek için işe yarar.

İpucu: şeritte bulamadığınız komutu yazın

Şerit, komutların tamamını göstermez. Aradığınız komutu bulamıyorsanız komut satırına adını yazmaya başlayın; AutoCAD eşleşen komutları ve sistem değişkenlerini liste hâlinde önerir.

Komut satırı: AutoCAD ile konuştuğunuz yer

Komut satırı, AutoCAD'in en önemli arayüz parçasıdır. Hangi yoldan başlatırsanız başlatın, her komut buraya yazılır ve AutoCAD bir sonraki adımda ne beklediğini burada söyler. Yeni başlayanların çoğu hata, komut satırına bakmadan çizime tıklamaktan doğar.

1. Komutu yazın: İmleç çizim alanındayken doğrudan yazmaya başlayın; yazdıklarınız komut satırına gider. Örneğin CIRCLE ya da kısayolu C.
2. Enter veya Space ile onaylayın: Space tuşu komut satırında Enter gibi çalışır (yazı içeriği girerken hariç).
3. Soruyu okuyun: CIRCLE komutunda AutoCAD merkez noktasını sorar ve yanında [3P/2P/Ttr] seçeneklerini gösterir.
4. Seçenek seçin: Seçeneğin büyük harfli kısmını yazıp Enter'a basın ya da komut satırında seçeneğin üzerine tıklayın.
5. Komutu bitirin: Bazı komutlar kendiliğinden biter, bazıları (LINE, COPY gibi) siz Enter'a basana kadar devam eder. Esc her zaman çalışan komutu iptal eder.

İngilizce olmayan arayüzde komut yazmak

Arayüz dili ne olursa olsun, komutun başına alt çizgi koyarak İngilizce adını yazarsanız (_LINE, _OFFSET) komut çalışır. Seçeneklerde de aynı kural geçerlidir. Bu yöntem, İngilizce kaynaklardan öğrendiğiniz komutları her dil sürümünde kullanmanızı sağlar.

Dinamik giriş (F12)

Dinamik giriş açıkken komutun soruları ve yazdığınız değerler imlecin yanında da görünür. Bu, gözünüzü çizimden ayırmadan çalışmayı kolaylaştırır; ancak koordinat girişinin davranışını da değiştirir. Bu ayrıntıyı bir sonraki bölüm olan AutoCAD'de koordinat girişi sayfasında anlatıyoruz.

Durum çubuğu: çizim yardımcılarını açıp kapatmak

Ekranın sağ altındaki durum çubuğu, çizim sırasında imlecin nasıl davranacağını belirleyen yardımcıları içerir. Düğme mavi görünüyorsa açıktır. Aşağıdaki yardımcıların hepsini F tuşlarıyla da açıp kapatabilirsiniz.

OSNAP, ORTHO, POLAR ve OTRACK'in nasıl kullanıldığını AutoCAD nesne kenetleme (OSNAP) bölümünde ayrıntılı anlatıyoruz.

1. Eksik düğmeleri ekleyin: Durum çubuğunun en sağındaki üç çizgili özelleştirme (Customization) düğmesine tıklayın ve görmek istediğiniz öğeleri işaretleyin. Örneğin çizgi kalınlığını gösteren Lineweight düğmesi varsayılan olarak görünmeyebilir.
2. Sağ tıklamayı kullanın: OSNAP veya POLAR düğmesine sağ tıklarsanız hangi kenetleme türlerinin ya da açıların etkin olduğunu seçebileceğiniz bir menü açılır.
3. Izgarayı kapatın: Izgara ekranı kalabalıklaştırıyorsa F7 ile kapatın; 2D teknik çizimde çoğu kullanıcı ızgarasız çalışır.

Sık yapılan hata: SNAP'i OSNAP sanmak

F9 ile açılan SNAP (adım kenetleme), imleci ızgara noktalarına kilitler ve imlecin "takılarak" ilerlemesine yol açar. Nesnelerin uç noktasına yapışmak isteyen kullanıcı çoğu zaman yanlışlıkla bunu açar. İmleç sıçrayarak hareket ediyorsa F9'a basıp SNAP'i kapatın; nesne noktalarına yapışma için F3 (OSNAP) kullanılır.

Model ve layout sekmeleri

Çizim alanının sol altında bir Model sekmesi ve bir ya da daha fazla Layout sekmesi bulunur. Bu ayrım AutoCAD'in temel mantıklarından biridir.

• Model uzayı: Her şeyi gerçek boyutta (1:1) çizdiğiniz sınırsız alan. Planlar, kesitler, detaylar burada çizilir.
• Layout (kâğıt uzayı): Paftayı düzenlediğiniz alan. Kâğıt boyutu, antet ve modelin ölçekli göründüğü pencereler (viewport) buradadır.

1. Geçiş yapmak: Sekmenin adına tıklayın. Komut satırından da MODEL komutuyla model sekmesine dönebilirsiniz.
2. Yeni layout eklemek: Son sekmenin yanındaki artı (+) simgesine tıklayın ya da bir layout sekmesine sağ tıklayıp New Layout seçin.
3. Yeniden adlandırmak: Sekmeye çift tıklayın ya da sağ tıklayıp Rename seçin. Pafta numarasıyla adlandırmak (ör. S-01 Temel Planı) düzen sağlar.
4. Layout içinde modele girmek: Bir viewport'un içine çift tıklarsanız layout'tan çıkmadan model uzayında çalışırsınız; viewport dışına çift tıklamak kâğıt uzayına döndürür.

Layout'ta ölçekli pafta hazırlamanın tamamı serinin AutoCAD layout ve viewport bölümünün konusudur. Şimdilik bilmeniz gereken kural şudur: çizim modelde, pafta düzeni layout'ta yapılır.

İpucu: sekmeler görünmüyorsa

Model ve layout sekmeleri gizlenmişse OPTIONS (OP) > Display (Görüntü) sekmesindeki Display Layout and Model tabs seçeneğini işaretleyin.

Çizim alanında gezinme: yakınlaştırma ve kaydırma

Arayüzü tanıdıktan sonra en çok yapacağınız iş çizim üzerinde gezinmektir. Bunun neredeyse tamamı fareyle yapılır.

Sık yapılan hata: tekerleğe basınca kaydırma yerine menü açılması

Tekerleğe basılı tutunca kaydırma yapılmıyor, bunun yerine nesne kenetleme menüsü açılıyorsa MBUTTONPAN sistem değişkeni 0 olmuştur. Komut satırına MBUTTONPAN yazıp değeri 1 yapın.

İpucu: çizim çok küçük ya da hiç görünmüyorsa

Başkasından gelen bir dosyada ekran boş görünüyorsa çizim büyük olasılıkla görünür alanın dışındadır. ZOOM Extents (Z, E) tüm nesneleri ekrana getirir. Çizim çok küçük bir nokta gibi görünüyorsa çok uzakta tek bir nesne olabilir; onu bulup silmek ekranı düzeltir.

Kaybolan arayüzü geri getirme ve sıfırlama

Yanlış bir tuşa basıp şeridi ya da komut satırını kaybetmek çok sık yaşanır. Aşağıdaki tablo en sık durumların çözümünü verir.

1. Önce çalışma alanını kontrol edin: Durum çubuğundaki dişli simgesine tıklayıp Drafting & Annotation çalışma alanını seçin. Çoğu zaman arayüz bu adımla düzelir.
2. Kendi düzeninizi kaydedin: Arayüzü istediğiniz hâle getirdikten sonra aynı menüden Save Current As ile çalışma alanını adlandırarak kaydedin. Bir şey bozulduğunda bu çalışma alanına dönmeniz yeterlidir.
3. Hiçbiri işe yaramazsa sıfırlayın: OPTIONS > Profiles (Profiller) sekmesindeki Reset düğmesi geçerli profili varsayılan ayarlara döndürür. Bu işlem kişisel ayarlarınızı da sıfırlar; önce Export ile profili yedekleyin.

İpucu: arka plan rengi

Model uzayının arka plan rengini değiştirmek için OPTIONS > Display > Colors yolunu izleyin. Statik ve mimari bürolarda koyu arka plan yaygındır, çünkü renkli katmanlar koyu zeminde daha iyi ayırt edilir.

Kendiniz deneyin

1. Ctrl+9 ile komut satırını kapatıp tekrar açın; ardından F2 ile komut geçmişini görüntüleyin.
2. Home sekmesindeki Draw panelini genişletin ve gizli komutların adlarını araç ipuçlarından okuyun.
3. Durum çubuğunun özelleştirme menüsünden Lineweight düğmesini ekleyin.
4. RIBBONCLOSE yazarak şeridi kapatın, RIBBON ile geri getirin.
5. Arayüzü düzenledikten sonra çalışma alanını kendi adınızla kaydedin.

Arayüzü tanıdıktan sonra sıradaki adım, noktaları kesin olarak vermeyi öğrenmektir. F tuşlarının ve kısayolların tam listesi için AutoCAD kısayolları listesi bölümüne, serinin genel planı için AutoCAD kullanım kılavuzu sayfasına bakabilirsiniz.