AutoCAD nedir, ne işe yarar? LT farkı ve alternatifler

AutoCAD nedir? Kısa tanım

AutoCAD, Autodesk firmasının ilk sürümünü 1982'de çıkardığı genel amaçlı bir CAD (Computer Aided Design, bilgisayar destekli tasarım) programıdır. Kâğıt üzerinde cetvel, gönye ve pergelle yapılan teknik resmin bilgisayardaki karşılığıdır; ancak çizimi gerçek ölçüsünde yapar, değiştirmeyi, kopyalamayı, ölçmeyi ve farklı ölçeklerde yazdırmayı kolaylaştırır.

AutoCAD'in yerel dosya biçimi DWG'dir. DWG, inşaat ve mühendislik sektöründe çizim alışverişinin fiilî standardı hâline gelmiştir: mimar planı DWG olarak gönderir, statik büro bu planı altlık olarak kullanır, şantiye paftayı DWG veya PDF olarak alır. Bu yüzden AutoCAD bilmek, programın kendisinden bağımsız olarak DWG ile çalışan bütün ekiplerle ortak dil konuşmak demektir.

AutoCAD'in kullandığı dosya türleri

.bak ve .sv$ dosyaları, bir çizim bozulduğunda ya da program beklenmedik biçimde kapandığında hayat kurtarır. Bunları uzantısını .dwg olarak değiştirip açabilirsiniz; ayrıntıları serinin AutoCAD dosya kurtarma bölümünde anlatıyoruz.

AutoCAD bir hesap programı değildir; yapıyı analiz etmez, donatıyı hesaplamaz. Mühendisin ya da tasarımcının kararlarını ölçülü, okunabilir ve yazdırılabilir çizime dönüştürür. Hesap programlarının çıktıları da çoğunlukla DWG olarak AutoCAD'e aktarılıp orada son hâline getirilir.

AutoCAD ne işe yarar? Meslek meslek kullanım alanları

AutoCAD genel amaçlı olduğu için neredeyse her mühendislik ve tasarım disiplininde kullanılır. Aşağıdaki tablo Türkiye'de en sık karşılaşılan kullanım alanlarını özetler.

Bu çizimlerin ortak noktası, hepsinin ölçüye dayalı olmasıdır. AutoCAD'de 6,35 m'lik bir aks aralığı tam 6,35 m çizilir; çıktı alırken 1/50 ya da 1/100 ölçeğine göre kâğıda küçültülür. Bu yaklaşım, ölçek kavramını bilmeyi gerektirir; ayrıntı için teknik resimde ölçek nedir yazısına bakabilirsiniz.

Statik projede AutoCAD çoğu zaman tek başına kullanılmaz; analiz programından gelen kalıp planı AutoCAD'de düzenlenir, donatı detayları ise elle ya da AutoCAD üzerine kurulan eklentilerle çizilir. Örneğin KNCad, AutoCAD ve GstarCAD içinde çalışarak kolon, perde, kiriş ve döşeme detaylarını poz etiketi ve metrajıyla üreten bir statik detay programıdır. Bu tür eklentiler de AutoCAD'in temel komutlarını bilen kullanıcıda en verimli sonucu verir.

AutoCAD ile neler yapılır? Temel yetenekler

• 2D çizim: Çizgi, çoklu çizgi, daire, yay, elips, spline gibi geometrik nesnelerle ölçülü çizim.
• Düzenleme: Taşıma, kopyalama, öteleme, kırpma, uzatma, döndürme, aynalama, dizi oluşturma.
• Açıklama (annotation): Yazı, ölçü, tarama, tablo, çoklu kılavuz çizgisi (MLEADER).
• Düzen ve standart: Katmanlar, çizgi tipleri, kalınlıklar, yazı ve ölçü stilleri, şablon dosyaları.
• Tekrar kullanım: Bloklar, öznitelikler, dinamik bloklar ve dış referanslar (XREF).
• Pafta ve çıktı: Layout'larda viewport ile ölçekli pafta, PDF ve yazıcı çıktısı.
• 3D modelleme: Katı, yüzey ve mesh modelleme, görselleştirme (tam AutoCAD'de).
• Özelleştirme ve otomasyon: Komut kısayolları, araç paletleri, AutoLISP ve diğer programlama arayüzleri.

Türkiye'deki mimarlık ve statik bürolarında günlük işin büyük bölümü 2D çizim, açıklama ve pafta hazırlamadır. 3D modelleme ve BIM için genellikle başka programlar tercih edilir; ancak o programlardan alınan paftalar da çoğu zaman son kontrol ve düzenleme için DWG olarak AutoCAD'e aktarılır. Bu nedenle başka programlarla çalışan ekiplerde de AutoCAD bilgisi aranan bir beceri olmaya devam eder.

Elle teknik resimden farkı: AutoCAD'de çizim mantığı

Teknik resim dersinden gelen biri için en büyük zihinsel değişim şudur: AutoCAD'de kâğıt yoktur, gerçek dünya vardır. Elle çizimde 1/50 ölçekli bir planda 5 m'lik duvarı 10 cm çizersiniz; AutoCAD'de aynı duvarı 500 cm (ya da 5000 mm) çizersiniz. Kâğıda sığdırma işi en sonda, pafta hazırlanırken yapılır.

Son satır önemlidir: AutoCAD'de ölçü, çizilen geometrinin gerçek uzunluğunu okur. Geometri doğru çizilmemişse ölçü de yanlış çıkar. Ölçü metnini elle değiştirip yanlış çizimi doğru gibi göstermek, şantiyede ve metrajda ciddi hatalara yol açar.

İpucu: nesne bilgisi her zaman sorgulanabilir

Bir nesneyi seçip Ctrl+1 ile Properties (Özellikler) paletini açtığınızda uzunluğunu, katmanını, rengini ve koordinatlarını görürsünüz. LIST komutu da aynı bilgileri metin olarak verir. Bu özellik, başkasından gelen bir çizimi kontrol ederken çok işe yarar.

AutoCAD ile AutoCAD LT arasındaki fark

Autodesk, AutoCAD'in yanında daha hafif bir ürün olan AutoCAD LT'yi de sunar. İkisi aynı DWG biçimini kullanır ve 2D çizim komutları büyük ölçüde aynıdır; fark, ileri özelliklerdedir.

Özellik listesi sürümden sürüme değişebildiği için karar vermeden önce Autodesk'in güncel karşılaştırma sayfasını kontrol edin. Pratik bir kural olarak: yalnızca 2D plan, kesit ve detay çizecekseniz LT yeterli olabilir; 3D modelleme, sektöre özel araçlar veya eklentiler (birçok eklenti .NET ya da ObjectARX ile yazılır) kullanacaksanız tam AutoCAD gerekir.

Sık yapılan hata: eklentinin LT'de çalışacağını varsaymak

Büroda kullanılan bir LISP rutini ya da eklenti AutoCAD LT'de çalışmayabilir. LT'ye AutoLISP desteğinin eklenmiş olması, .NET veya ObjectARX ile yazılmış eklentilerin de çalışacağı anlamına gelmez. Eklentinin hangi ürünleri desteklediğini geliştiricisinden teyit edin.

AutoCAD sürümleri ve DWG uyumu

AutoCAD her yıl yeni bir sürümle güncellenir ve sürümler yıl adıyla anılır. Ancak DWG dosya biçimi her yıl değişmez; aynı DWG biçimi genellikle birkaç sürüm boyunca kullanılır. Sorun, yeni biçimde kaydedilmiş bir dosyanın daha eski bir AutoCAD sürümünde açılamamasıdır.

1. Dosyayı eski sürümle paylaşacaksanız: SAVEAS komutunu çalıştırın (Ctrl+Shift+S) ve Dosya türü listesinden karşı tarafın açabileceği eski bir DWG biçimini seçin.
2. Her zaman eski biçimde kaydetmek istiyorsanız: OPTIONS (OP) > Open and Save (Aç ve Kaydet) sekmesinde varsayılan kayıt biçimini değiştirin.
3. Toplu dönüştürme gerekiyorsa: Autodesk'in ücretsiz DWG TrueView programındaki DWG Convert aracıyla çok sayıda dosyayı tek seferde başka bir DWG biçimine çevirebilirsiniz.
4. Kullandığınız sürümü öğrenmek için: Komut satırına ABOUT yazın; ürün adı ve sürüm bilgisi görüntülenir.

DWG ile DXF arasındaki farkı ve hangisinin ne zaman kullanılacağını DWG ve DXF farkı yazısında ayrıntılı anlattık.

İpucu: platformlar

AutoCAD'in Windows sürümünün yanında Mac sürümü, tarayıcıda çalışan web sürümü ve mobil uygulaması da vardır. Mac sürümünün arayüzü Windows'tan farklıdır ve bazı özellikler bulunmayabilir; bu kılavuzdaki şerit yolları Windows sürümüne göre yazılmıştır. Komut satırına yazılan komutlar ise platformlar arasında büyük ölçüde aynıdır.

AutoCAD alternatifleri: DWG ile çalışan diğer programlar

AutoCAD tek DWG programı değildir. DWG uyumlu birçok CAD programı benzer arayüz ve komut mantığıyla çalışır.

Bu programların çoğunda LINE, CIRCLE, OFFSET, TRIM gibi komutlar ve L, C, O, TR gibi kısayollar aynıdır; bu kılavuzda öğrendiklerinizin büyük kısmını doğrudan uygulayabilirsiniz. Farklar genellikle arayüz düzeninde, programlama arayüzlerinde ve bazı ileri özelliklerdedir. GstarCAD ile AutoCAD'in pratikteki karşılaştırması için GstarCAD ve AutoCAD yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hata: yalnızca tek programa bağımlı çalışmak

Bürodan büroya program değişebilir. Şerit düğmelerinin yerini ezberlemek yerine komut adlarını ve kısayolları öğrenirseniz bir DWG programından diğerine geçiş birkaç günde tamamlanır.

AutoCAD'e nasıl başlanır? İlk adımlar

1. Programı edinin: Autodesk'in sitesinden deneme sürümünü indirebilirsiniz. Öğrenci ve eğitmenler için Autodesk'in eğitim programı kapsamında eğitim lisansı sunulur; uygunluk koşullarını Autodesk'in eğitim sayfasından kontrol edin. Eğitim lisansları ticari işlerde kullanılmamalıdır.
2. İlk açılış: AutoCAD açıldığında Start (Başlangıç) sekmesi görünür. Buradan yeni çizim başlatabilir, son dosyaları açabilirsiniz.
3. Doğru şablonu seçin: Yeni çizim için metrik şablon olan acadiso.dwt'yi seçin. acad.dwt inç tabanlıdır ve Türkiye'deki çizimler için uygun değildir.
4. Çalışma alanını kontrol edin: Durum çubuğundaki dişli simgesinden Drafting & Annotation (Çizim ve Açıklama) çalışma alanının seçili olduğundan emin olun. 2D çizimin tüm araçları bu alandadır.
5. Arayüzü tanıyın: Şerit, komut satırı ve durum çubuğu hakkında AutoCAD arayüzü bölümüne geçin.

Öğrenme sırasının tamamı için serinin ana sayfası olan AutoCAD kullanım kılavuzu yol haritasını izleyebilirsiniz.

Hangi ürünü seçmeliyim?

• Öğrenciyseniz: Eğitim lisansıyla tam AutoCAD'i kullanın; böylece ileride hangi ürünle çalışacağınızdan bağımsız olarak tüm özellikleri görmüş olursunuz.
• Yalnızca 2D plan ve detay çiziyorsanız: AutoCAD LT veya GstarCAD gibi DWG uyumlu bir program çoğu iş için yeterlidir.
• Büro eklentileri kullanıyorsanız: Önce eklentinin desteklediği programları öğrenin, ürün seçimini buna göre yapın.
• Ekip içinde çalışıyorsanız: Herkesin aynı ya da uyumlu DWG biçimini açabildiğinden emin olun.

İpucu: sistem gereksinimleri

Asgari donanım koşulları sürüme göre değişir; kurulumdan önce Autodesk'in o sürüm için yayımladığı sistem gereksinimleri sayfasını okuyun. Büyük 2D dosyalarla çalışırken yeterli bellek ve hızlı bir SSD, 3D çalışırken ise uygun bir ekran kartı fark yaratır.

Kendiniz deneyin

1. AutoCAD'i açın ve komut satırına ABOUT yazarak ürün adını ve sürümünü not edin (AutoCAD mi, AutoCAD LT mi?).
2. acadiso.dwt şablonuyla yeni bir çizim açın, rastgele birkaç çizgi çizip dosyayı kaydedin.
3. Aynı dosyayı SAVEAS ile listedeki en eski DWG biçiminde farklı bir adla kaydedin ve iki dosyanın boyutunu karşılaştırın.
4. Dosyanın kaydedildiği klasörü Windows Gezgini'nde açın; ikinci kayıttan sonra aynı adla bir .bak dosyasının oluşup oluşmadığına bakın. Görmüyorsanız OPTIONS > Open and Save sekmesindeki yedek kopya ayarını kontrol edin.