AutoCAD OSNAP nesne kenetleme, ORTHO, POLAR ve OTRACK

Nesne kenetleme (OSNAP) nedir? Kısa cevap

AutoCAD'de bir çizginin ucuna tıkladığınızı düşünürsünüz, ama yakınlaştırdığınızda imlecin ucun birkaç milimetre yanına düştüğünü görürsünüz. Nesne kenetleme (Object Snap, kısaca OSNAP) bu sorunu çözer: imleç bir nesnenin belirli bir noktasına yaklaştığında AutoCAD o noktayı yakalar ve küçük bir işaret (marker) gösterir. O anda tıklarsanız nokta matematiksel olarak tam o konumdur.

Bir önceki bölümde, AutoCAD'de koordinat girişi sayfasında noktaları klavyeden yazmayı gördük. OSNAP ise noktaları mevcut geometriden almanın yoludur. Gerçek çizimde ikisi sürekli birlikte kullanılır: yeni bir çizgiyi mevcut bir duvarın ucundan (OSNAP) başlatır, uzunluğunu yazarsınız (koordinat).

Dördünün düğmeleri de durum çubuğundadır. GstarCAD'de de aynı F tuşları ve aynı kenetleme kısaltmaları kullanılır.

OSNAP nasıl açılır ve hangi kenetlemeler seçilmeli?

1. Ayar penceresini açın: Komut satırına OSNAP (kısayolu OS) yazın ya da durum çubuğundaki nesne kenetleme düğmesinin yanındaki oka tıklayıp Object Snap Settings seçin. Drafting Settings (Çizim Ayarları) penceresinin Object Snap sekmesi açılır. Aynı pencere DSETTINGS (DS) komutuyla da açılır.
2. Kenetlemeyi etkinleştirin: Pencerenin üstündeki Object Snap On (F3) kutusunu işaretleyin.
3. Kenetleme türlerini seçin: Sürekli çalışmasını istediğiniz türleri işaretleyin. Bunlara sürekli kenetleme (running object snap) denir.
4. Tamam ile kapatın ve bir çizginin ucuna yaklaşarak kareli işaretin çıktığını kontrol edin.

İpucu: az ama doğru kenetleme

Tüm kutuları işaretlemek yaygın bir hatadır; kalabalık bir çizimde AutoCAD bu kez istemediğiniz noktaları yakalar. Teknik çizim için iyi bir başlangıç seti şudur: Endpoint, Midpoint, Center, Intersection, Perpendicular ve Extension. Nearest'i sürekli açık bırakmayın; imleç her nesnenin her yerine yapışır ve uç noktayı kaçırırsınız. Nearest, Tangent ve Quadrant gibi türleri ihtiyaç anında tek seferlik kullanmak daha verimlidir.

Kenetleme ayarı bir sistem değişkeninde saklanır

Seçtiğiniz kenetlemeler OSMODE sistem değişkeninde bir sayı olarak tutulur; her türün bir değeri vardır (Endpoint 1, Midpoint 2, Center 4, Intersection 32, Perpendicular 128, Extension 4096 gibi) ve seçilenlerin toplamı saklanır. Örneğin yukarıdaki altı türün toplamı 1 + 2 + 4 + 32 + 128 + 4096 = 4263'tür; komut satırına OSMODE yazıp 4263 girmek bu seti tek adımda kurar. Bu, farklı bilgisayarlarda aynı ayarı hızla yapmak için kullanışlıdır.

Tek seferlik kenetleme (override) ve FROM ile öteleme

Sürekli kenetlemede olmayan bir noktayı yakalamanız gerektiğinde ayar penceresine gitmeniz gerekmez. AutoCAD nokta istediği anda kenetleme kısaltmasını yazabilir ya da kenetleme menüsünü açabilirsiniz. Bu seçim yalnızca o tek nokta için geçerlidir.

1. Kısaltmayı yazarak: LINE komutu ilk noktayı sorarken TAN yazıp Enter'a basın, ardından dairenin üzerine tıklayın. O nokta için yalnızca teğet kenetleme çalışır.
2. Menüden seçerek: Nokta istendiğinde Shift tuşuna basılı tutup çizim alanına sağ tıklayın. Açılan menüden istediğiniz kenetlemeyi seçin.
3. Kenetlemeyi o nokta için kapatmak: NON (None) yazarsanız sıradaki tıklamada hiçbir kenetleme çalışmaz.

FROM: bir noktadan ölçerek başlamak

Uygulamada en çok ihtiyaç duyulan durumlardan biri, bir çizgiyi mevcut bir köşeden belirli bir mesafe uzakta başlatmaktır; örneğin pencere boşluğunu duvar köşesinden 80 cm içeride başlatmak. Bunun için yardımcı çizgi çizmenize gerek yoktur.

1. LINE komutunu başlatın.
2. İlk nokta istendiğinde FROM (ya da kısaca FRO) yazıp Enter'a basın.
3. Baz nokta istenir: OSNAP ile duvar köşesini yakalayıp tıklayın.
4. Öteleme (Offset) istenir: @80,0 yazıp Enter'a basın. Çizgi, köşenin 80 birim sağındaki noktadan başlar.
5. Çizgiyi normal şekilde sürdürün.

Benzer şekilde M2P (veya MTP) kenetlemesi, tıkladığınız iki noktanın tam ortasını verir. Örneğin bir dikdörtgenin karşı köşelerini tıklayarak merkezini bulabilirsiniz.

İpucu: Tab ile kenetleme adayları arasında gezinmek

Birbirine çok yakın birkaç nokta varsa imleç istediğinizi yakalamayabilir. İmleç bölgedeyken Tab tuşuna art arda basın; AutoCAD olası kenetleme noktalarını sırayla gösterir. Doğru nokta vurgulandığında tıklayın.

ORTHO (F8): yatay ve dikey çizim

ORTHO açıkken imleç yalnızca yatay ve dikey yönde hareket eder; çizgiler tam 0°, 90°, 180° veya 270° çizilir. Plan, kesit ve detay çiziminin büyük kısmı yatay-dikey olduğu için ORTHO en çok kullanılan yardımcıdır.

1. F8'e basın ya da durum çubuğundaki ORTHO düğmesine tıklayın. Komut satırında <Ortho on> yazısı görünür.
2. LINE ile ilk noktayı verin, imleci sağa götürün ve 450 yazıp Enter'a basın.
3. İmleci yukarı götürüp 300 yazın. Her segment tam yatay veya dikey çizilir.

ORTHO'yu kısa süreliğine tersine çevirmek için Shift tuşunu basılı tutun: ORTHO kapalıysa Shift basılıyken açık gibi, açıksa kapalı gibi davranır. Açılı bir çizgi için ORTHO'yu kapatmadan bu yöntemi kullanabilirsiniz.

Sık yapılan hata: ORTHO açıkken açılı noktayı tıklamak

ORTHO açıkken, imleçle çapraz bir noktayı tıklamak istediğinizde AutoCAD çizgiyi yine yatay veya dikey çizer ve nokta beklediğiniz yere gelmez. Bu davranış yalnızca imleçle verilen noktalar için geçerlidir; koordinat yazarak veya OSNAP ile yakaladığınız noktalar ORTHO'dan etkilenmez. Çizgi beklenmedik yere gidiyorsa durum çubuğundan ORTHO'nun durumunu kontrol edin.

POLAR (F10): belirli açılarda çizim

Kutupsal izleme (Polar Tracking), imleç belirlediğiniz açı artışlarından birine yaklaştığında kesikli bir iz çizgisi ve açı bilgisi gösterir. ORTHO'nun genelleştirilmiş hâli gibidir: 0° ve 90°'ye ek olarak 30°, 45° ya da istediğiniz açılarda da kilitlenir. ORTHO ile POLAR aynı anda açık olamaz; birini açtığınızda diğeri kapanır.

1. Açı artışını seçin: Durum çubuğundaki POLAR düğmesine sağ tıklayın ve listeden bir artış seçin (ör. 15, 30, 45, 90). Seçilen artışın katları izlenir; 30° seçerseniz 0, 30, 60, 90... dereceler izlenir.
2. Özel açı ekleyin: Aynı menüden Tracking Settings ile Drafting Settings penceresinin Polar Tracking sekmesini açın. Additional angles kutusunu işaretleyip New ile örneğin 22.5 veya bir çatı eğimi açısı ekleyin.
3. Çizin: F10 ile POLAR'ı açın, LINE ile ilk noktayı verin, imleci yaklaşık 30° yönüne götürün. İz çizgisi ve Polar: ... < 30° bilgisi görünce mesafeyi yazıp Enter'a basın.

Açı artışı POLARANG sistem değişkeninde saklanır. Pencerede ayrıca açıların mutlak (UCS'ye göre) ya da bir önceki segmente göre (Relative to last segment) ölçülmesini seçebilirsiniz; ikincisi, bir önceki çizgiye göre belirli açıda dönmeniz gereken çizimlerde işe yarar.

İpucu: POLAR + doğrudan mesafe girişi

POLAR açıkken iz çizgisi göründüğü anda mesafeyi yazmak, @mesafe<açı yazmakla aynı sonucu verir ama çok daha hızlıdır. Merdiven kolu, eğimli kiriş veya rampa gibi tekrar eden açılarda bu açıyı ek açı olarak tanımlayın.

OTRACK (F11): noktalardan hizalama çizgisi

Nesne kenetleme izleme (Object Snap Tracking, OTRACK), OSNAP ile yakaladığınız noktalardan geçici hizalama çizgileri çıkarır. Böylece bir noktayı başka noktaların hizasında, yardımcı çizgi çizmeden bulabilirsiniz. OTRACK'in çalışması için OSNAP'in de açık olması gerekir.

1. F3 (OSNAP) ve F11 (OTRACK) açık olsun; Midpoint kenetlemesi seçili olsun.
2. Bir dikdörtgenin içine, tam merkezine bir daire çizeceğiz. CIRCLE (C) komutunu başlatın.
3. Merkez istendiğinde tıklamadan imleci dikdörtgenin üst kenarının orta noktasına götürün ve bir an bekletin. Noktada küçük bir artı (+) belirir; bu noktanın yakalandığını (acquire) gösterir.
4. Aynı şekilde sol kenarın orta noktasında bekleyin.
5. İmleci dikdörtgenin ortasına doğru götürün. İki noktadan çıkan kesikli hizalama çizgileri kesiştiğinde tıklayın. Dairenin merkezi dikdörtgenin tam ortasına yerleşir.

Yakalanan bir noktayı bırakmak için imleci tekrar üzerine getirip bekletmeniz yeterlidir. Varsayılan ayarda hizalama çizgileri yalnızca yatay ve dikey çıkar; Drafting Settings > Polar Tracking sekmesinde Track using all polar angle settings seçilirse POLAR açılarında da çıkar.

Sık yapılan hata: OTRACK'i açıp OSNAP'i kapatmak

OTRACK, noktaları OSNAP aracılığıyla yakalar. OSNAP kapalıysa veya ilgili kenetleme türü seçili değilse hiçbir hizalama çizgisi görünmez ve OTRACK çalışmıyor sanılır.

OSNAP çalışmıyorsa: kontrol listesi ve alıştırma

Kenetleme beklendiği gibi çalışmıyorsa şu sırayla kontrol edin:

1. F3 durumu: Durum çubuğunda OSNAP düğmesi mavi mi? Yanlışlıkla F3'e basılmış olabilir.
2. Kenetleme türleri: OS komutuyla pencereyi açın; gereken tür (ör. Endpoint) işaretli mi?
3. Yakınlaştırma: Çok uzaktan bakıyorsanız birçok nokta üst üste biner. Yakınlaştırın ve gerekirse Tab ile adaylar arasında gezinin.
4. Nesnenin türü: Patlatılmış (EXPLODE) bir tarama veya çok sayıda küçük parça kenetlemeyi zorlaştırır. Taramalara kenetlenmeyi engellemek için OPTIONS > Drafting sekmesindeki Object Snap Options bölümünde taramaları yok sayma seçeneği bulunur.
5. Z koordinatı: Başka programlardan gelen çizimlerde nesneler farklı Z yüksekliklerinde olabilir; uç noktalar planda çakışık görünse de gerçekte çakışmaz. Bu durumda nesnelerin Z değerini Properties (Ctrl+1) paletinden kontrol edin.
6. İşaretçi ayarları: Kenetleme işareti hiç görünmüyorsa OPTIONS > Drafting sekmesindeki AutoSnap ayarlarında Marker seçeneğinin işaretli olduğundan emin olun; aynı sekmede işaret boyutu ve yakalama kutusu (aperture) boyutu da ayarlanır.

Kendiniz deneyin

1. 800 x 500 birimlik bir dikdörtgen çizin. OTRACK ile tam merkezine yarıçapı 100 olan bir daire yerleştirin.
2. FROM ile dikdörtgenin sol alt köşesinden @150,0 uzakta başlayıp dikey olarak 500 birim yükselen bir çizgi çizin.
3. Dairenin dışındaki bir noktadan TAN override'ı ile daireye teğet bir çizgi çizin.
4. POLAR artışını 30° yapıp dikdörtgenin sağ üst köşesinden 60° yönünde 300 birimlik bir çizgi çizin.
5. OSMODE değerini not edin, ardından yukarıdaki önerilen seti 4263 değeriyle kurup değişikliği OS penceresinde görün.

Kenetleme ve izleme oturduktan sonra sıradaki adım, AutoCAD temel çizim komutları bölümünde PLINE, CIRCLE, ARC ve RECTANG komutlarını öğrenmektir. Bu yardımcılar düzenleme komutlarında de (MOVE, COPY, ROTATE) aynı şekilde çalışır. F tuşlarının tam listesi için AutoCAD kısayolları listesi, durum çubuğunun genel tanıtımı için AutoCAD arayüzü bölümüne bakabilirsiniz. Serinin tüm bölümleri AutoCAD kullanım kılavuzu sayfasında listelenir.