AutoCAD koordinat girişi: mutlak, göreli (@) ve kutupsal

AutoCAD'de koordinat girişi nedir? Kısa cevap

AutoCAD bir nokta istediğinde (çizginin ilk noktası, dairenin merkezi, taşıma için hedef nokta) ekrana tıklamak yerine noktanın konumunu klavyeden yazabilirsiniz. Ölçülü çizimin anlamı budur: 375 cm'lik bir duvar, imleci gözle 375'e yaklaştırarak değil, uzunluğu yazarak çizilir.

Bu yazım biçimleri AutoCAD'in tüm dil sürümlerinde ve GstarCAD gibi DWG programlarında aynıdır. Bölümü bitirdiğinizde herhangi bir şekli tek bir tıklama tahmini yapmadan çizebiliyor olacaksınız. Arayüzü henüz tanımıyorsanız önce AutoCAD arayüzü bölümüne göz atın; burada sürekli komut satırını kullanacağız.

Koordinat sistemi: orijin, eksenler ve açı yönü

AutoCAD'in çizim alanı, X ekseninin sağa, Y ekseninin yukarı doğru arttığı bir kartezyen koordinat sistemidir. Bu sisteme WCS (World Coordinate System, Dünya Koordinat Sistemi) denir ve orijini 0,0 noktasıdır. Çizim alanının sol altındaki UCS simgesi eksenlerin yönünü gösterir.

• Birim: Koordinatlarda birim yoktur; 1 birimin mm, cm ya da m olduğuna siz karar verirsiniz. Mimari ve statik çizimlerde 1 birim = 1 cm veya 1 mm yaygındır. Birim ayarının ayrıntıları serinin AutoCAD birim ayarı (UNITS) bölümündedir.
• Açı yönü: Varsayılan ayarda 0° doğu yönü (sağ), açılar saat yönünün tersine artar: 90° yukarı, 180° sol, 270° aşağı.
• Negatif açı: Saat yönünde ölçülür; -30 ile 330 aynı yönü gösterir.
• Üçüncü boyut: 2D çizimde Z koordinatını yazmanıza gerek yoktur; yazmadığınızda 0 kabul edilir.

İpucu: imlecin koordinatını görmek

Durum çubuğunda koordinat göstergesi görünmüyorsa özelleştirme menüsünden Coordinates öğesini ekleyin. Bir noktanın koordinatını öğrenmek için ID komutunu çalıştırıp noktaya tıklayın; X, Y ve Z değerleri komut satırına yazılır.

Mutlak koordinat: x,y ile nokta vermek

Mutlak koordinat, noktanın orijine göre konumudur. Önce X, sonra Y yazılır ve aralarına virgül konur.

1. L yazıp Enter'a basarak LINE komutunu başlatın.
2. İlk nokta için 0,0 yazıp Enter'a basın.
3. Sonraki nokta için #500,0 yazıp Enter'a basın (# işaretinin nedeni aşağıda).
4. Sonraki nokta için #500,300, ardından #0,300 yazın.
5. Şekli kapatmak için C (Close) yazıp Enter'a basın.

Sonuç, sol alt köşesi orijinde olan 500 x 300 birimlik bir dikdörtgendir.

Dinamik giriş açıkken # işareti neden gerekli?

Dinamik giriş (F12) açıkken AutoCAD, ilk noktadan sonraki noktaları varsayılan olarak göreli kabul eder. Yani dinamik giriş açıkken 500,0 yazarsanız AutoCAD bunu @500,0 olarak yorumlar. Mutlak koordinat istediğinizde başına # koymanız gerekir. Dinamik giriş kapalıyken ise yazdığınız değer mutlak kabul edilir ve göreli için @ yazmanız gerekir.

Karışıklığı önlemenin en kolay yolu, göreli koordinatta her zaman @ yazma alışkanlığı edinmektir; @ her iki durumda da göreli anlamına gelir.

Ne zaman mutlak koordinat kullanılır?

Mutlak koordinat günlük çizimde az kullanılır, çünkü ölçüler genellikle bir noktadan diğerine verilir. Ancak harita koordinatlı aplikasyon çizimlerinde, aks başlangıcını belirli bir noktaya koymak istediğinizde ya da başka bir dosyadan gelen koordinat listesini çizerken mutlak koordinat gerekir.

Göreli koordinat: @ ile önceki noktaya göre çizmek

Göreli koordinat, noktayı bir önceki noktaya göre verir: @dx,dy. Sağa ve yukarı pozitif, sola ve aşağı negatif değer yazılır. Teknik çizimin büyük kısmı bu yöntemle yapılır, çünkü ölçüler projede de genellikle bir noktadan diğerine verilir.

Örnek: L biçimli bir oda. Dış ölçüleri 600 x 400 olan, sağ üst köşesi 350 x 200 içe girmiş bir L şekli çizelim.

Kontrol: yatayda 600 − 350 − 250 = 0, düşeyde 200 + 200 = 400. Son nokta (0,400) olduğu için Close seçeneği şekli dikey bir çizgiyle kapatır. Böyle küçük bir toplama kontrolü, şekli çizmeden önce ölçülerin tutarlı olduğunu gösterir.

Sık yapılan hata: ondalık ayırıcı olarak virgül yazmak

Türkçede ondalık ayırıcı virgüldür, ancak AutoCAD komut satırında virgül X ile Y'yi ayırır. Ondalık sayılar için mutlaka nokta kullanın: 2,5 m'lik bir mesafe 1 birim = 1 m çiziminde @2.5,0 olarak yazılır. @2,5,0 yazarsanız AutoCAD bunu X=2, Y=5, Z=0 olarak anlar ve tamamen farklı bir nokta oluşur.

Kutupsal koordinat: mesafe ve açı ile açılı çizgi çizmek

Kutupsal koordinat, noktayı bir mesafe ve bir açıyla verir: @mesafe<açı. < işareti "küçüktür" işaretidir ve Türkçe klavyede genellikle sol Shift'in yanındaki tuştadır. Açılı çizgiler, eğimli kirişler, merdiven kolu ya da çatı eğimi gibi durumlarda bu yöntem kullanılır.

1. Açılı çizgi: LINE başlatın, ilk noktayı tıklayın, @400<30 yazın. 30° eğimli, 400 birim uzunluğunda bir çizgi oluşur. Bu çizginin yatay izdüşümü 400 × cos30° ≈ 346,41, düşey izdüşümü 400 × sin30° = 200 birimdir.
2. Eşkenar üçgen: LINE ile 0,0, @300<0, @300<120 yazıp C ile kapatın. Kenarları 300 birim olan bir eşkenar üçgen elde edersiniz.
3. Aşağı doğru açılı çizgi: @250<-45 sağ alta, @250<225 sol alta doğru çizer.

Kutupsal koordinatın @ olmadan yazılan biçimi (300<45) orijinden ölçülen mutlak kutupsal koordinattır; günlük çizimde nadiren gerekir.

Eğimi yüzde olarak biliyorsanız

Rampa veya çatı eğimi gibi değerler çoğu zaman yüzde olarak verilir. Yüzde 10 eğim, 100 birim yatayda 10 birim yükselme demektir; bunu göreli kartezyen olarak @100,10 şeklinde yazmak açı hesaplamaktan daha kolaydır. Açıya çevirmek isterseniz açı = arctan(0,10) ≈ 5,71° olur.

Doğrudan mesafe girişi: en hızlı yöntem

Uygulamada en çok kullanılan yöntem, yön için imleci kullanıp mesafeyi yazmaktır. Buna doğrudan mesafe girişi (Direct Distance Entry) denir.

1. F8 ile ORTHO'yu (dik mod) açın ya da F10 ile POLAR'ı (kutupsal izleme) açın.
2. LINE komutunu başlatıp ilk noktayı verin.
3. İmleci çizginin gitmesini istediğiniz yöne, örneğin sağa doğru götürün.
4. Klavyeden 500 yazıp Enter'a basın. Çizgi imlecin gösterdiği yönde tam 500 birim çizilir.
5. İmleci yukarı götürüp 300, sola götürüp 500 yazın ve C ile kapatın.

Bu yöntem yalnızca LINE'da değil; MOVE, COPY, STRETCH gibi nokta isteyen tüm komutlarda çalışır. Örneğin bir nesneyi 120 birim sağa taşımak için MOVE ile nesneyi seçip baz noktayı verdikten sonra imleci sağa götürüp 120 yazmanız yeterlidir. ORTHO, POLAR ve iz sürme ayrıntıları bir sonraki bölüm olan AutoCAD nesne kenetleme (OSNAP), ORTHO ve POLAR sayfasındadır.

İpucu: dinamik girişte Tab tuşu

Dinamik giriş açıkken imlecin yanında mesafe ve açı kutuları görünür. Mesafeyi yazdıktan sonra Tab tuşuna basarsanız açı kutusuna geçip açıyı da yazabilirsiniz; böylece ORTHO ve POLAR kapalıyken de kesin açı ve mesafe verebilirsiniz.

Uygulama örneği: aks aralıklarıyla kolon yerleşimi

Koordinat girişinin gerçek bir işte nasıl kullanıldığını görmek için basit bir kolon yerleşimi çizelim. 1 birim = 1 cm kabul ediyoruz. X yönünde aks aralıkları 425 ve 510 cm, Y yönünde 380 cm; kolonlar 30 x 50 cm ve aks kesişimlerine ortalanacak.

1. Yatay aksları çizin: LINE ile 0,0 noktasından @935,0 çizin (425 + 510 = 935). İkinci yatay aksı OFFSET ile 380 yukarı öteleyin ya da LINE ile 0,380 noktasından yine @935,0 çizin.
2. Düşey aksları çizin: 0,0 noktasından @0,380; ardından 425,0 ve 935,0 noktalarından aynı uzunlukta düşey çizgiler. Dinamik giriş açıksa başlangıç noktası komutun ilk noktası olduğu için # gerekmez; ilk nokta her zaman mutlak yorumlanır.
3. İlk kolonu çizin: RECTANG (REC) komutunda ilk köşe için kolonun sol alt köşesini verin: aks kesişimi (0,0) ise -15,-25; karşı köşe için @30,50.
4. Kolonu diğer kesişimlere kopyalayın: COPY ile kolonu seçin, baz nokta olarak 0,0 verin, hedef olarak 425,0, 935,0, 0,380, 425,380, 935,380 yazın. Baz nokta orijin (0,0) olduğu için burada mutlak ve göreli yazım aynı noktayı verir; dinamik giriş açıkken mutlak yazmak isterseniz #425,0 biçimini kullanabilirsiniz. Baz nokta orijin değilse dinamik giriş açıkken yazılan hedefler baz noktaya göre yorumlanır.

Sonuçta altı kolonun hepsi aks kesişimlerine tam ortalanmış olur ve hiçbir nokta gözle verilmemiştir. Gerçek projede aksların ve kolonların konumu böyle kesin girilmezse kalıp planındaki ölçüler ile aplikasyon ölçüleri birbirini tutmaz.

Kullanıcı koordinat sistemi (UCS) ve ölçüm komutları

Bazen çizim döndürülmüş bir aksa göre yapılır; örneğin binanın bir kanadı 30° dönük olabilir. Böyle durumlarda koordinat sistemini o kanadın yönüne çevirmek işinizi kolaylaştırır. Buna UCS (User Coordinate System, Kullanıcı Koordinat Sistemi) denir.

1. UCS yazıp Enter'a basın.
2. Yeni orijin noktasını tıklayın (ör. dönük kanadın köşesi).
3. X ekseni yönündeki bir noktayı tıklayın (ör. kanadın duvarı boyunca bir nokta) ve Enter'a basın.
4. Çalışmayı bitirince UCS Enter, ardından W (World) Enter ile dünya koordinat sistemine dönün.

UCS değiştiğinde koordinat girişleri yeni sisteme göre yorumlanır. Dünya koordinat sistemine göre bir değer yazmak istediğinizde koordinatın başına * koyabilirsiniz (ör. *0,0). Görünümü UCS'ye göre düz çevirmek için PLAN komutunu kullanın.

Alan ve uzunluk ölçmenin diğer yolları için AutoCAD'de alan ve uzunluk hesaplama bölümüne bakın.

Sık yapılan hata: UCS'yi değiştirip geri almamak

UCS döndürülmüş bırakılırsa sonraki çizimlerde ORTHO beklenmedik yönlerde çalışır, yazılar eğik yerleşir. Bir şey tuhaf davranıyorsa UCS simgesine bakın; dönükse UCS Enter W Enter ile dünya sistemine dönün.

Kendiniz deneyin

1. Dinamik girişi kapatıp (F12) mutlak koordinatlarla köşeleri (0,0), (450,0), (450,250), (0,250) olan dikdörtgeni çizin.
2. Dinamik girişi açıp aynı dikdörtgeni yalnızca @ ile göreli koordinatlarla, sonra doğrudan mesafe girişiyle çizin.
3. Kenarı 200 birim olan bir düzgün altıgeni yalnızca kutupsal koordinatlarla çizin: @200<0, @200<60, @200<120, @200<180, @200<240 ve C.
4. DIST komutuyla altıgenin karşılıklı iki köşesi arasındaki mesafeyi ölçün; 400 birim çıkmalıdır.

Koordinatları oturttuktan sonra bu bilgiyi AutoCAD temel çizim komutları bölümünde PLINE, CIRCLE ve RECTANG ile birlikte kullanacağız. Serinin tamamı için AutoCAD kullanım kılavuzu sayfasına dönebilirsiniz.