AutoCAD blok oluşturma, öznitelik (attribute) ve dinamik blok

AutoCAD'de blok nasıl oluşturulur? Kısa cevap

AutoCAD'de blok oluşturmak için nesneleri çizin, BLOCK komutunu (B) çalıştırın, bloğa bir ad verin, bir taban noktası gösterin ve nesneleri seçip OK'e basın. Blok artık tek bir nesnedir ve INSERT (I) ile istediğiniz kadar yerleştirilebilir; tanımı değiştirdiğinizde bütün kopyalar birlikte güncellenir.

Bu bölümde blokla ilgili komutları sırasıyla ele alıyoruz: tanımlama, dosyaya yazma, yerleştirme, düzenleme, öznitelik (attribute) ekleme ve dinamik blok. Blokların statik paftalarda nerelerde kullanıldığını blok ve attribute kullanımı yazısında özetlemiştik; burada işin komut tarafına odaklanıyoruz.

GstarCAD de bu komutların büyük çoğunluğunu aynı adlarla destekler; dinamik blok gibi gelişmiş özelliklerde kullandığınız sürümün yardım dosyasını kontrol edin.

BLOCK komutu ile adım adım blok tanımlama

Örnek olarak bir aks balonu yapalım: çapı 1 cm kâğıt üzerinde görünecek bir daire ve içinde aks harfi. Önce sadece daireyi bloklayacağız, harfi bir sonraki adımda öznitelik olarak ekleyeceğiz.

1. LA ile 0 katmanını geçerli yapın. Blok içindeki nesneleri 0 katmanında ve renk/çizgi tipi ByLayer ya da ByBlock olarak çizmek, bloğun yerleştirildiği katmanın özelliklerini almasını sağlar.
2. C ile yarıçapı 0,5 olan bir daire çizin (ölçeğe göre blok sonradan büyütülecek).
3. B yazıp Enter'a basın. Block Definition penceresi açılır.
4. Name: AKS_BALONU. Türkçe karakter ve boşluk yerine alt çizgi kullanmak, dosyalar arası aktarımda sorun çıkma olasılığını azaltır.
5. Base point: Pick point ile dairenin merkezini gösterin. Taban noktası, bloğu yerleştirirken imlecin tuttuğu noktadır; balon için merkez, kot işareti için üçgenin ucu, antet için sağ alt köşe mantıklıdır.
6. Objects: Select objects ile daireyi seçin. Altındaki üç seçenekten Convert to block seçilen nesneleri yerinde bloğa çevirir, Retain olduğu gibi bırakır, Delete siler.
7. Behavior: Scale uniformly işaretliyse blok X ve Y'de farklı ölçeklenemez; sembollerde açık tutun. Allow exploding kapatılırsa blok patlatılamaz. Annotative seçilirse blok viewport ölçeğine göre boyut değiştirir.
8. Settings > Block unit: Bloğun birimi. Başka bir birimdeki çizime eklendiğinde otomatik ölçekleme buna göre yapılır.
9. OK'e basın.

İpucu: Taban noktasını akıllıca seçin

Yanlış taban noktası, bloğu her yerleştirişte fazladan bir MOVE demektir. Bir kesit işaretinde ok ucu, bir kolon kesitinde aks kesişimine denk gelen nokta, bir tip detayda referans köşesi taban noktası olmalıdır. Taban noktasını sonradan BEDIT içinde BASE komutuyla değiştirebilirsiniz.

Sık yapılan hata: Bloğu yanlış katmanda çizmek

Blok içindeki nesneler örneğin AKS katmanında ve rengi doğrudan kırmızıya ayarlı çizildiyse, blok hangi katmana yerleştirilirse yerleştirilsin kırmızı ve AKS katmanında görünür; katman kapatıldığında da beklenmedik davranır. Standart sembolleri 0 katmanında, ByLayer özelliklerle çizin.

WBLOCK, INSERT ve blok kütüphanesi

BLOCK ile tanımlanan blok yalnızca o çizimde yaşar. Başka projelerde kullanmak için bloğu ayrı bir dosyaya yazmanız gerekir:

1. W yazın. Write Block penceresi açılır.
2. Source: Block seçip listeden AKS_BALONU'nu seçin (ya da Objects ile henüz bloklanmamış nesneleri seçin).
3. File name and path: Ofisin ortak sembol klasörünü gösterin, örneğin ...\Semboller\AKS_BALONU.dwg.
4. OK'e basın. Oluşan DWG, her çizime blok olarak eklenebilir.

Blok yerleştirme sürüme göre farklı görünür. Yeni sürümlerde INSERT komutu Blocks paletini açar; palette geçerli çizimdeki bloklar, son kullanılanlar ve bir klasördeki bloklar (kütüphane) ayrı sekmelerde listelenir. Eski sürümlerde ise klasik Insert penceresi açılır. Her iki durumda yapılacaklar aynıdır:

1. Bloğu seçin.
2. Ölçek (Scale), dönüş açısı (Rotation) ve yerleştirme noktasının ekranda mı belirleneceğini seçin. 1/50 bir paftada kâğıtta 1 cm görünecek, cm biriminde çizilmiş bir balon için ölçek 50'dir.
3. Ekranda yerleştirme noktasını gösterin.

Komut satırından pencere açmadan çalışmak için -INSERT yazılabilir; bu, script ve LISP'lerde de kullanılan yoldur. Diğer bir DWG'nin bloklarını dosyayı açmadan almak için DesignCenter (Ctrl+2 ya da ADC) kullanılır: sol taraftan dosyayı bulun, Blocks klasörünü açın ve bloğu çizime sürükleyin.

İpucu: Blok adı çakışması

Çizimde zaten AKS_BALONU adlı bir blok varsa, aynı adlı başka bir DWG eklediğinizde AutoCAD tanımı yeniden tanımlamak isteyip istemediğinizi sorar. Yeniden tanımlarsanız çizimdeki bütün kopyalar yeni görünüme geçer. Farklı projelerden gelen aynı adlı bloklar bu yüzden sürpriz değişikliklere yol açabilir; adlandırmayı ofis standardına bağlayın.

Bloğu düzenlemek: BEDIT, REFEDIT ve EXPLODE

Bir blok tanımını değiştirmenin önerilen yolu blok düzenleyicisidir:

1. Bloğa çift tıklayın ya da BE yazıp listeden bloğu seçin.
2. Blok düzenleyicisi (Block Editor) açılır; arka plan rengi değişir ve şeritte Block Editor sekmesi belirir.
3. Nesneleri normal komutlarla düzenleyin.
4. Close Block Editor düğmesine basın (ya da BCLOSE) ve değişiklikleri kaydetmeyi onaylayın. Düzenleyiciden çıkmadan ara kayıt için BSAVE kullanılır; değişikliklerden vazgeçmek isterseniz kapatırken Discard seçin.

Not: Öznitelikli bir bloğa çift tıklamak blok düzenleyicisi yerine öznitelik düzenleme penceresini açar. Bu durumda bloğu seçip sağ tık menüsünden Block Editor'ı seçin ya da BE yazın.

REFEDIT, bloğu çizimin içinde, etrafındaki nesneleri görerek düzenlemenizi sağlar (in-place düzenleme). Bloğun çevresiyle hizasını kontrol etmeniz gereken durumlarda kullanışlıdır. Değişiklikler REFCLOSE ile kaydedilir.

EXPLODE (X) ise bloğu parçalarına ayırır. Patlatılan kopya artık bloğa bağlı değildir; tanım değişince güncellenmez ve öznitelik değerleri yerine etiket adları görünür. Bir sembolün tek bir kopyasını farklılaştırmanız gerekiyorsa patlatmak yerine yeni bir blok tanımlamak daha sağlıklıdır.

Kullanılmayan blok tanımları dosyada yer kaplamaya devam eder. PURGE (PU) ile temizlenir; blok adını değiştirmek için RENAME (REN) kullanılır.

Öznitelik (attribute) tanımlama: ATTDEF, ATTEDIT ve BATTMAN

Öznitelik, bloğun her kopyasına farklı bir değer girmenizi sağlayan yazı alanıdır. Aks balonunda aks adı, kot işaretinde kot değeri, antette proje adı ve pafta numarası tipik özniteliklerdir. Balonumuza aks adını ekleyelim:

1. BE ile AKS_BALONU'nu açın (ya da bloklamadan önce yapın).
2. ATT yazın. Attribute Definition penceresi açılır.
3. Mode bölümünü ayarlayın: Invisible (görünmez), Constant (sabit, değiştirilemez), Verify (girişi doğrula), Preset (varsayılanı sormadan kullan), Lock position (konumu kilitle), Multiple lines (çok satır). Aks adı için hepsi kapalı kalabilir, Lock position açık olabilir.
4. Tag: AKS (etiket adı; boşluk içeremez). Prompt: Aks adı (yerleştirirken sorulacak soru). Default: A.
5. Text Settings: Justification = Middle center, yazı yüksekliği 0,5.
6. OK'e basıp etiketi dairenin merkezine yerleştirin. Blok düzenleyicisini kaydederek kapatın.

Bloğu artık I ile yerleştirdiğinizde AutoCAD "Aks adı" diye sorar. Sorunun pencere olarak mı komut satırında mı geleceğini ATTDIA, hiç sorulup sorulmayacağını ATTREQ sistem değişkeni belirler; ATTREQ 0 ise varsayılan değerler kullanılır.

Değerleri düzenlemek: Bloğa çift tıklamak Enhanced Attribute Editor (EATTEDIT) penceresini açar; değeri, yazı ayarlarını ve özelliklerini buradan değiştirirsiniz. ATE (ATTEDIT) daha sade, klasik bir pencere açar. Çok sayıda bloğun değerini toplu değiştirmek için blokları seçip Özellikler paletinde (Ctrl+1) Attributes bölümünü kullanabilirsiniz.

BATTMAN (Block Attribute Manager): Bir bloğa sonradan öznitelik eklediğinizde ya da sırasını değiştirdiğinizde, çizimde zaten yerleşik olan kopyalar bu değişikliği kendiliğinden almaz. BATTMAN penceresinde bloğu seçip Sync düğmesine basmak (ya da ATTSYNC komutu) bütün kopyaları yeni tanıma eşitler. Aynı pencerede özniteliklerin sorulma sırası Move Up / Move Down ile değiştirilir.

Sık yapılan hata: Öznitelik görünmüyor

Değer girildiği hâlde yazı görünmüyorsa üç olasılık vardır: öznitelik Invisible modda tanımlanmıştır, ATTDISP değişkeni Off durumundadır ya da yazı yüksekliği blok ölçeğiyle birlikte çok küçük kalmıştır. ATTDISP komutunu Normal yaparak başlayın.

Dinamik blok: parametre ve eylemlerle esnek blok

Dinamik blok, tek bir tanımın tutamaçlarla farklı boyutlara, yönlere veya görünümlere girebildiği bloktur. Örneğin her kolon boyutu için ayrı blok yerine, eni ve boyu tutamaçla değiştirilebilen tek bir "kolon kesiti" bloğu yapılabilir. Dinamik blok iki parçadan oluşur: parametre (neyin değişeceği: uzunluk, açı, konum) ve eylem (parametre değişince ne olacağı: esneme, taşınma, dönme).

Adım adım: eni değişebilen kolon kesiti

1. REC ile 40×40 cm bir kare çizin ve B ile KOLON_KESIT adıyla, sol alt köşe taban noktası olacak şekilde bloklayın.
2. BE ile bloğu açın. Ekranın yanında Block Authoring Palettes açılır (açılmazsa BAUTHORPALETTE).
3. Parameters sekmesinden Linear seçin; karenin alt kenarının sol ve sağ uç noktalarını gösterip etiketi aşağıya yerleştirin. Parametrenin adını Özellikler paletinde EN olarak değiştirin.
4. Parametreyi seçip Özellikler paletinde Value Set > Dist type = Increment, Dist increment = 5, Dist minimum = 25, Dist maximum = 120 yapın. Böylece en yalnızca 5 cm adımlarla değişebilir.
5. Actions sekmesinden Stretch seçin. Sırasıyla EN parametresini, sağdaki tutamaç noktasını, esneme penceresini (karenin sağ kenarını çapraz pencereyle kapsayın) ve esneyecek nesneyi (kare) seçin.
6. Aynı işlemi düşey kenar için BOY adlı ikinci bir Linear parametre ve Stretch eylemiyle tekrarlayın.
7. Şeritteki Test Block düğmesiyle (BTESTBLOCK) bloğu kaydetmeden deneyin; tutamaçları çekin. Sorun yoksa test penceresini kapatıp düzenleyiciyi kaydederek kapatın.

Yerleştirdiğiniz her kopyanın en ve boyunu tutamaçla ya da Özellikler paletindeki Custom bölümünden sayıyla değiştirebilirsiniz. Birden fazla görünüme ihtiyaç varsa (örneğin aynı sembolün plan ve kesit hâli) Visibility parametresi ekleyip Visibility States ile durumları tanımlayın; görünür nesneleri her durum için ayrı ayrı seçersiniz.

İpucu: Dinamik bloğu küçük tutun

Çok sayıda parametre ve eylem içeren bir blok hem yavaşlar hem de başkası tarafından anlaşılmaz hâle gelir. Bir dinamik blokta iki üç parametreyle başlayın; parametre adlarını anlamlı verin. Statik detaylarda boy, adet ve aralık hesabı gerektiren çizimlerde (donatı açılımı gibi) dinamik blok sınırına çabuk ulaşılır; bu tür işler için LISP veya bir detay programı daha uygundur.

Kendiniz deneyin: öznitelikli kot işareti

Aşağıdaki alıştırma blok, öznitelik ve dinamik blok adımlarını tek bir sembolde birleştirir. Çizim birimi cm.

1. 0 katmanında, tepesi aşağı bakan, kenarı 0,3 birim olan bir üçgen ve üstünde 1,5 birim uzunlukta yatay bir çizgi çizin.
2. Çizginin üstüne ATT ile KOT etiketli, istemi "Kot değeri", varsayılanı ±0.00 olan bir öznitelik ekleyin; yükseklik 0,25.
3. Üçgenin alt ucunu taban noktası seçerek KOT_ISARETI adıyla bloklayın. Annotative seçeneğini işaretleyin.
4. Bloğu üç farklı yere yerleştirip kotları +3.00, +6.00, +9.00 girin.
5. BE ile bloğu açıp Flip parametresi ve Flip eylemi ekleyerek işaretin sağa-sola çevrilebilmesini sağlayın; test edin.
6. Bloğa ikinci bir öznitelik ekleyin (ACIKLAMA, örneğin "Döşeme üst kotu"). Düzenleyiciyi kapatın ve yerleşik kopyalarda yeni özniteliğin görünmediğini fark edin.
7. BATTMAN ile Sync yapın; üç kopyada da yeni alan belirmeli.
8. Son olarak W ile bloğu sembol klasörünüze yazın.

Öznitelikli bloklarda değerleri toplu tabloya çekmek, antetleri doldurmak ve pafta listesi üretmek mümkündür; antet örneği için pafta antetleri yazısına bakabilirsiniz. Blokların kâğıt uzayında doğru boyda görünmesi bir sonraki bölümün konusu: layout, viewport ve ölçek. Akıllı nesnelerin bloklardan farkını merak ediyorsanız, KNCad'in kullandığı yaklaşımı anlatan akıllı poz etiketleri yazısı bir örnektir.