AutoCAD düzenleme komutları: MOVE, COPY, OFFSET, TRIM, FILLET

AutoCAD'de düzenleme komutları nerede, nasıl çalışır?

Düzenleme komutları, var olan nesneleri değiştiren komutlardır. Şeritte Giriş (Home) > Değiştir (Modify) panelinde toplanırlar; ama hızlı çalışmak için komut satırına kısayolu yazıp Enter'a basmak en pratik yoldur. Örneğin M + Enter MOVE komutunu, O + Enter OFFSET komutunu başlatır.

AutoCAD'in resmî dil paketleri arasında Türkçe yoktur; ancak GstarCAD gibi Türkçe arayüz sunan programlarda ya da Almanca, Fransızca gibi yerelleştirilmiş AutoCAD sürümlerinde komutlar o dildeki adlarıyla görünür. Komut satırında her dilde çalışan yol, İngilizce komutun başına alt çizgi koymaktır: _MOVE, _OFFSET, _TRIM. Yerelleştirilmiş sürümlerde kısaltmalar da farklı olabileceği için ofiste herkesin aynı sonucu alması açısından _KOMUT biçimi en güvenlisidir.

Neredeyse bütün düzenleme komutları aynı mantıkla ilerler:

1. Komutu başlatın.
2. Komut satırı Select objects (Nesne seçin) dediğinde nesneleri seçin.
3. Seçimi bitirmek için Enter'a basın.
4. Baz nokta, mesafe veya açı gibi istenen bilgiyi verin.

Alternatif olarak önce nesneleri seçip sonra komutu çalıştırabilirsiniz (bu davranış PICKFIRST sistem değişkeniyle açılır, varsayılan olarak açıktır). Seçimin bütün inceliklerini serinin bir sonraki bölümü AutoCAD'de nesne seçme yöntemleri anlatıyor. Bu komutların doğru noktaya oturması için nesne kenetlemenin açık olması gerekir; bunu OSNAP, ORTHO ve POLAR bölümünde gördük.

GstarCAD kullanıyorsanız bu bölümdeki komut adları ve kısayollar büyük ölçüde aynıdır; anlatılan adımları doğrudan uygulayabilirsiniz.

Komut tablosu: en çok kullanılan düzenleme komutları ve kısayolları

Aşağıdaki kısayollar AutoCAD'in varsayılan acad.pgp dosyasındaki kısaltmalardır. Ofisinizde kısayollar değiştirilmişse komutun tam adını yazmak her zaman çalışır.

MOVE, COPY, ROTATE, SCALE ve MIRROR: konum ve yön değiştirme

MOVE ile nesne taşıma

1. M yazıp Enter'a basın.
2. Taşınacak nesneleri seçip Enter'a basın.
3. Specify base point sorusuna bir baz nokta tıklayın (örneğin dikdörtgenin köşesi; Endpoint kenetlemesiyle).
4. İkinci noktayı tıklayın ya da mesafe yazın: ORTHO açıkken fareyi sağa çekip 250 yazarsanız nesne 250 birim sağa gider. Koordinatla vermek için @250,0 yazabilirsiniz (göreli koordinatlar için koordinat girişi bölümüne bakın).

COPY ile çoklu kopya

COPY komutu MOVE gibi çalışır ama asıl nesne yerinde kalır ve komut, siz Enter'a basana kadar kopya üretmeye devam eder. Komut içindeki Array seçeneğiyle eşit aralıklı kopyalar da üretebilirsiniz: 5 aks çizgisini 450'şer aralıkla çoğaltmak için baz noktayı verdikten sonra A, adet olarak 5 ve mesafe olarak 450 yazmak yeterlidir (adede asıl nesne de dahildir).

ROTATE ve SCALE

ROTATE komutunda baz nokta dönme merkezidir; açı saat yönünün tersine pozitiftir. Reference seçeneği, açısını bilmediğiniz bir kenarı başka bir kenara hizalamak için kullanılır. SCALE komutunda 2 iki kat büyütür, 0.5 yarıya küçültür. Ölçü ve yazılar içeren bir çizimi SCALE ile büyütmek ölçü değerlerini de değiştirir; ölçü değerlerinin nasıl korunacağını ölçülendirme bölümünde DIMLFAC başlığında anlatıyoruz.

MIRROR ile simetri

1. MI yazın, nesneleri seçip Enter'a basın.
2. Ayna ekseninin iki noktasını tıklayın (ORTHO açık olsun).
3. Erase source objects? sorusuna asıl nesneyi tutmak için N, silmek için Y deyin.

İpucu: yazılar ters dönmesin

MIRROR yazıları ters çeviriyorsa MIRRTEXT sistem değişkenini kontrol edin. MIRRTEXT değeri 0 iken yazılar okunur kalır, 1 iken aynalanır. Yeni çizimlerde varsayılan değer 0'dır ama eski şablonlardan gelen dosyalarda 1 olabilir.

OFFSET komutu: paralel çizgi ve duvar kalınlığı

OFFSET, bir çizgiyi, yayı, daireyi veya polyline'ı belirli mesafede paralel kopyalar. Duvar kalınlığı, paspayı çizgisi, kolon kesitinin içine etriye çizmek gibi işlerin temel komutudur.

1. O yazıp Enter'a basın.
2. Öteleme mesafesini yazın, örneğin 20, Enter.
3. Ötelenecek nesneyi tıklayın.
4. Kopyanın gideceği tarafa tıklayın.
5. Aynı mesafeyle başka nesneleri ötelemeye devam edin; bitirmek için Enter veya Esc.

Komutun seçenekleri işinizi kısaltır:

• Through (T): Mesafe yazmak yerine kopyanın geçeceği noktayı tıklarsınız.
• Erase (E): Asıl nesneyi silerek öteler; nesneyi "kaydırmak" istediğinizde işe yarar.
• Layer (L): Kopyanın asıl nesnenin katmanında mı yoksa geçerli katmanda mı oluşacağını belirler. Duvar aksından duvar yüzü üretirken kopyaları doğrudan duvar katmanına almak için Current seçin.
• Multiple (M): Aynı nesneyi aynı yöne art arda öteler: 5 kez 30 birim gibi.

Sık yapılan hata: kapalı şekli tek tek ötelemek

Bir dikdörtgeni LINE ile dört parça çizerseniz OFFSET her kenarı ayrı ayrı öteler ve köşeler birleşmez. Dikdörtgeni RECTANG veya PLINE ile tek nesne olarak çizin ya da dağınık parçaları JOIN ile birleştirin; OFFSET bu durumda köşeleri kendiliğinden birleştirir. Polyline ötelemelerinde köşelerin keskin mi yuvarlak mı olacağını OFFSETGAPTYPE sistem değişkeni belirler (0 = uzatarak keskin köşe).

TRIM ve EXTEND: kırpma ve uzatma nasıl yapılır?

TRIM taşan parçaları keser, EXTEND kısa kalan nesneyi bir sınıra kadar uzatır. Türkçe arayüzde bunlar genellikle Kırp ve Uzat adıyla görünür.

Yeni sürümlerde TRIM ve EXTEND varsayılan olarak Hızlı (Quick) modda çalışır: sınır seçmeden doğrudan silinecek parçaya tıklarsınız, program en yakın kesişimleri sınır kabul eder. Eski sürümlerde ya da Standard modda önce kesme kenarları seçilir. Bu davranış TRIMEXTENDMODE sistem değişkeni ve komut içindeki Mode seçeneğiyle değiştirilebilir.

Hızlı modda TRIM

1. TR yazıp Enter'a basın.
2. Kesilecek parçaların üzerine tek tek tıklayın veya fareyi sürükleyerek üzerlerinden geçin (Fence benzeri seçim).
3. Bitirince Enter.

Standart modda TRIM

1. TR, Enter.
2. Kesme sınırı olacak nesneleri seçip Enter (hepsini sınır yapmak için seçim yapmadan doğrudan Enter).
3. Silinecek parçalara tıklayın, Enter.

İpucu: TRIM içinden EXTEND

TRIM komutu çalışırken Shift tuşuna basılı tutup bir nesneye tıklarsanız o nesne kırpılmak yerine uzatılır; EXTEND içinde Shift ise kırpma yapar. İki komut arasında gidip gelmeden bir duvar kesişimini temizlemenin en hızlı yolu budur.

Sık yapılan hata: "Object does not intersect an edge"

Bu mesaj, uzatılmak istenen nesnenin sınıra hiç ulaşamayacağını söyler. Genellikle iki çizgi birbirine paraleldir ya da sınır kısa kaldığı için uzatılan nesnenin doğrultusu sınırı kesmiyordur. Edge seçeneğini Extend yaparak sınırın hayali uzantısını kullanabilirsiniz.

FILLET ve CHAMFER: köşe birleştirme ve yuvarlama

FILLET iki nesneyi verilen yarıçapla yay çizerek birleştirir. Yarıçap 0 olduğunda iki çizgiyi keskin bir köşede buluşturur; bu yüzden pratikte en çok "köşe kapatma" için kullanılır.

1. F yazıp Enter'a basın.
2. Yarıçapı değiştirmek için R yazın, değeri girin (örneğin 0 ya da 5), Enter.
3. Birinci çizgiye, sonra ikinci çizgiye tıklayın. Çizgilerin kalmasını istediğiniz taraflarına tıklayın; FILLET tıkladığınız tarafı korur.

Bilinmesi gereken seçenekler:

• Multiple (M): Komuttan çıkmadan art arda köşe birleştirir.
• Polyline (P): Bir polyline'ın bütün köşelerini tek seferde yuvarlar.
• Trim (T): No trim yapılırsa yay çizilir ama çizgiler kırpılmaz.
• Shift + tıklama: Yarıçap ne olursa olsun ikinci nesneyi Shift'e basarak seçerseniz o köşe 0 yarıçapla birleştirilir.

CHAMFER aynı mantıkla köşeye pah kırar; Distance ile iki mesafe, Angle ile bir mesafe ve açı verilir. İki mesafe de 0 ise CHAMFER de köşeyi keskin birleştirir.

Sık yapılan hata: paralel çizgilerde FILLET

İki paralel çizgiye FILLET uygularsanız AutoCAD aralarına yarım daire çizer; yarıçap değeri bu durumda dikkate alınmaz. Bu bazen işe yarar (örneğin iki paralel çizgiden bir uç kapatmak), ama köşe birleştirmek istiyorsanız çizgilerin paralel olmadığından emin olun.

ARRAY: dikdörtgen, dairesel ve yol boyunca dizi

ARRAY komutu bir nesneyi düzenli aralıklarla çoğaltır. Doğrudan alt komutlarıyla da başlatabilirsiniz: ARRAYRECT (dikdörtgen dizi), ARRAYPOLAR (dairesel dizi), ARRAYPATH (bir çizgi veya eğri boyunca dizi). Şeritte Giriş > Değiştir panelindeki Dizi (Array) açılır düğmesindedir.

Dikdörtgen dizi adım adım

1. ARRAYRECT yazıp Enter'a basın.
2. Çoğaltılacak nesneyi seçip Enter.
3. Şeritte bağlamsal Array Creation sekmesi açılır. Sütun (Columns) sayısını ve aralığını, satır (Rows) sayısını ve aralığını yazın: örneğin 4 sütun 500, 3 satır 400.
4. Önizlemeyi kontrol edip Enter veya Close Array ile bitirin.

Dairesel dizi

ARRAYPOLAR ile merkez noktayı verin, adet ve toplam açıyı (Fill) girin: dairesel bir kesitte 8 donatı noktasını 360 derece boyunca eşit dağıtmak gibi. Rotate items seçeneği nesnelerin merkeze göre dönüp dönmeyeceğini belirler.

İpucu: ilişkili (associative) dizi

Yeni sürümlerde dizi varsayılan olarak ilişkili oluşur; yani tek nesnedir ve sonradan seçip satır/sütun sayısını değiştirebilirsiniz. Elemanları tek tek düzenlemek gerekiyorsa diziyi EXPLODE ile parçalayın ya da komut sırasında Associative seçeneğini No yapın. Eski sürümlerdeki diyalog kutusunu tercih edenler için bazı sürümlerde ARRAYCLASSIC komutu bulunur; her sürümde olmayabileceği için kendi sürümünüzde deneyin.

STRETCH, JOIN, BREAK ve ALIGN: daha az bilinen ama hayat kurtaran komutlar

STRETCH, bir odanın genişliğini değiştirmek gibi işlerde birden çok çizgiyi aynı anda uzatır. Püf noktası seçim biçimidir: nesneleri mutlaka kesişen pencereyle (sağdan sola) seçmelisiniz. Pencerenin içinde kalan uç noktalar taşınır, dışında kalanlar yerinde durur; tamamen içerde kalan nesneler ise bütünüyle taşınır.

1. S yazıp Enter'a basın.
2. Sağdan sola sürükleyerek, değişecek uçları içine alan bir kesişen pencere çizin, Enter.
3. Baz noktayı ve hedefi (ya da @600,0 gibi bir mesafeyi) verin.

JOIN uç uca gelen çizgi, yay ve polyline parçalarını tek nesneye dönüştürür; OFFSET, alan hesabı ve tarama için çok işe yarar. BREAK bir nesneyi iki nokta arasından keserek açıklık bırakır; aynı noktayı iki kez vermek için ikinci noktada @ yazabilirsiniz. Yeni sürümlerde tek noktadan bölmek için ayrıca BREAKATPOINT komutu da vardır. ALIGN ise iki nokta çiftiyle bir nesneyi hem taşıyıp hem döndürür; açısını bilmediğiniz bir altlığı aksa oturtmanın en kolay yoludur.

Sık yapılan hata: EXPLODE'u fazla kullanmak

Blokları, dizileri ve polyline'ları "düzenlemesi kolay olsun" diye parçalamak dosyayı şişirir ve sonradan toplu değişikliği imkânsız hâle getirir. Önce nesnenin kendi düzenleme yolunu (blok için BEDIT, polyline için PEDIT, dizi için şerit sekmesi) deneyin. Bloklar konusunu serinin blok oluşturma bölümünde ayrıca ele alıyoruz. Ayrıca, düzenleme sırasında nesnelerin özelliklerini başka bir nesneye kopyalamak için MATCHPROP (MA) komutunu aklınızda tutun: katman, renk ve çizgi tipini tek tıklamayla aktarır.

Kendiniz deneyin: düzenleme komutlarıyla küçük bir plan

Aşağıdaki alıştırma, bu bölümdeki komutların neredeyse tamamını kullanır. Birim olarak santimetre düşünün.

1. RECTANG ile 0,0 noktasından başlayarak 600×400 bir dikdörtgen çizin (ikinci köşe @600,400).
2. OFFSET ile dikdörtgeni 20 birim içeri öteleyin: 20 cm kalınlığında bir duvar elde ettiniz.
3. İç dikdörtgenin ortasından geçen dikey bir çizgi çizin, sonra bu çizgiyi OFFSET ile 10'ar birim iki yana öteleyip ortadaki çizgiyi silin: bu sizin bölme duvarınız.
4. TRIM ile bölme duvarının iç dikdörtgenle kesiştiği yerleri temizleyin.
5. Bölme duvarına 90 cm'lik bir kapı boşluğu açmak için iki yatay sınır çizip TRIM ile aradaki parçaları kesin; uçları kapatmak için FILLET (yarıçap 0) veya kısa çizgiler kullanın.
6. Dış duvarın köşesine 30×30 bir kolon dikdörtgeni çizip ARRAYRECT ile 2 sütun (aralık 570) ve 2 satır (aralık 370) dizi oluşturun.
7. STRETCH ile planın sağ yarısını kesişen pencereyle seçip 100 birim sağa çekin; duvarların ve kolonların birlikte nasıl uzadığını gözlemleyin.
8. Son olarak MIRROR ile planın tamamının simetriğini sağ tarafa alın.

Alıştırmayı bitirdikten sonra duvarları ayrı bir katmana almayı bir sonraki adımlarda öğreneceksiniz; katmanlar için katman yönetimi bölümüne geçebilirsiniz. Statik çizime özgü komut kullanımına bakmak isteyenler için statik çizimde en çok kullanılan AutoCAD komutları yazısı ayrıca bir özet sunuyor.