AutoCAD'de dinamik blok ile donatı sembolü hazırlama

Dinamik blokla donatı sembolü nasıl hazırlanır?

AutoCAD'de donatı sembolü için BEDIT ile tek bir blok açın, kesit noktası, düz çubuk, kancalar ve bindirme çizimlerini içine çizin, Visibility parametresiyle her biri için bir görünürlük durumu tanımlayın. Paftada aynı bloğa tıklayıp listeden istediğiniz sembole geçersiniz; ayrı ayrı blok taşımanız gerekmez.

Blok komutlarının genel anlatımı AutoCAD blok oluşturma ve dinamik blok yazısında, statik paftada hangi nesnelerin blok olması gerektiği ise blok ve attribute kullanımı yazısında var. Burada tek bir işe odaklanıyoruz: ofiste kullanılacak bir donatı sembolü bloğunu ölçüleriyle, durumlarıyla ve test adımlarıyla baştan sona kurmak.

Önce karar verin: sembol hangi ölçekte tanımlanacak?

Donatı sembolünün en çok hata çıkaran yanı geometri değil, ölçektir. Gerçek çap paftada çoğu zaman görünmeyecek kadar küçük kalır. Kâğıttaki çap, çubuk çapının ölçek paydasına bölünmesiyle bulunur:

1/50'de Φ16'nın 0,32 mm'lik noktası, A1 pafta A3'e küçültüldüğünde neredeyse kaybolur. Bu yüzden sembol bloğunu gerçek çapa bağlamak yerine kâğıt ölçüsünde tanımlamak daha pratiktir: 1 blok birimi kâğıtta 1 mm olur, yerleştirirken ölçek katsayısı verilir. Çapı noktanın büyüklüğü değil, poz yazısı (ör. 12Φ16) anlatır. Gerçek çapın göründüğü büyük ölçekli kesitlerde ise noktayı çizime gerçek boyutta çizmek de geçerli bir tercihtir; ofiste hangisi seçildiyse hep o uygulanmalıdır.

Bu yazıda sembol 1,5 mm kesit noktası ve 2,5 mm poz yazısıyla kuruluyor. Çizim birimine göre yerleştirme katsayısı ve modelde oluşan ölçüler şöyledir:

Yazı yüksekliği değerlerini ölçek ve yazı yüksekliği hesaplama aracıyla kendi ölçeğiniz için kontrol edebilirsiniz; hesabın mantığı ölçek ve yazı yüksekliği yazısında anlatılıyor.

Adım 1: Bloğu açın ve geometriyi çizin

1. BE yazın, açılan pencerede Block to create or edit alanına DON_SEMBOL yazıp OK'e basın. Türkçe karaktersiz ad, dosyalar arası aktarımda sorun ihtimalini azaltır.
2. Hiçbir nesne seçili değilken Özellikler paletinde (Ctrl+1) Block bölümünden birimi Unitless yapın. Böylece farklı birimdeki çizime eklerken otomatik ölçekleme devreye girmez, katsayıyı siz vermiş olursunuz.
3. Geçerli katmanı 0, renk ve çizgi tipini ByBlock veya ByLayer yapın. Blok, yerleştirildiği donatı katmanının rengini ve kalınlığını alır. Katman adları için statik katman düzeni yazısına bakabilirsiniz.
4. Aşağıdaki nesneleri hepsi üst üste binecek şekilde, 0,0 noktası taban olacak biçimde çizin.

135° kanca ucunun @4<45 yazılması kafa karıştırabilir: çubuk −X yönünde ilerleyip 135° büküldüğünde uç, 45° doğrultusuna döner. Bu ölçüler semboliktir. Gerçek kanca boyu ve kullanım yerleri için donatı kanca tipleri yazısına bakın; sembol, kancanın tipini gösterir, boyunu göstermez.

Adım 2: Visibility parametresi ve durumları kurun

1. Block Authoring Palettes içinde Parameters sekmesinden Visibility seçin (komutla BPARAMETER, V) ve parametreyi sembolün yakınına yerleştirin. Bu parametre eylem istemez.
2. BVSTATE yazın. Listedeki varsayılan durumu KESIT olarak yeniden adlandırın.
3. New ile sırayla DUZ, K90, K135, K180 ve BINDIRME durumlarını ekleyin. Her birinde Hide all existing objects in new state seçeneğini işaretleyin; böylece her durum boş başlar.
4. Şeritteki açılır listeden durumu geçerli yapın, BVSHOW ile o duruma ait nesneleri seçin, Current seçeneğiyle onaylayın. BVMODE değerini 1 yaparsanız gizli nesneler soluk görünür ve seçmek kolaylaşır.
5. KESIT durumuna dönüp BVHIDE ile kesit noktası dışındaki her şeyi gizleyin.

Durumların sırası önemlidir: listenin en üstündeki durum, blok yerleştirildiğinde görünen varsayılan durumdur ve tutamaçta açılan liste de bu sırayı izler. En sık kullandığınızı Move Up ile başa alın. Kolon kesiti ağırlıklı çalışan bir ofiste KESIT üstte kalabilir; kiriş açılımı ağırlıklı bir ofiste K90 daha mantıklı olabilir. Etriye ve çiroz uçlarının kesitte nasıl gösterileceği için kolon etriye ve çiroz yerleşimi yazısına bakabilirsiniz.

Adım 3: Kancayı ters çevirmek için Flip ekleyin

Üst donatıda kanca aşağı, alt donatıda yukarı bakar. Bunun için her kancanın iki kopyasını çizmek yerine bir Flip parametresi yeterlidir:

1. Parameters sekmesinden Flip seçin. Yansıma çizgisini çubuk ekseni üzerinde, 0,0 ile 20,0 arasında gösterin.
2. Actions sekmesinden Flip seçin, parametreyi gösterin ve üç kanca ucu ile bindirme çubuğunu seçin. Çubuk gövdesi yansıma çizgisinin üzerinde olduğu için seçmeniz gerekmez.
3. Poz yazısını bu seçime almayın; yazı yerinde kalır ve kanca hangi yöne dönerse dönsün okunaklı olur.

Yönü bir de sağa-sola değiştirmek için ikinci bir Flip eklemek mümkündür, ancak bu noktada durmak iyidir. Bloğu 180° döndürmek için normal ROTATE komutu ya da yerleştirmedeki Rotation değeri yeterli olur. Parametre sayısı arttıkça bloğun anlaşılması ve bakımı zorlaşır.

Adım 4: Test edin, kaydedin, kütüphaneye alın

1. BTESTBLOCK ile test penceresini açın. Bloğa tıklayın, görünürlük tutamacından her durumu tek tek seçin, Flip okuna basın. Her durumda yalnızca beklenen nesneler görünmelidir.
2. Test penceresini kapatın, BSAVE ile kaydedin ve BCLOSE ile düzenleyiciden çıkın.
3. 1/50 mm birimli bir deneme çiziminde INSERT ile bloğu ölçek 50 ile yerleştirin. DI ile kesit noktası çapının 75 birim olduğunu ölçün; yazıya çift tıklayıp açılan pencerenin Text Options sekmesinde yüksekliğin 125 olduğunu doğrulayın.
4. WBLOCK ile bloğu ofisin ortak sembol klasörüne yazın. Yeni sürümlerde Blocks paletinin kütüphane sekmesinden bu klasörü gösterebilirsiniz.

Yerleşik bir kopyada durumu değiştirmenin iki yolu vardır: tutamaçtaki listeden seçmek veya kopyaları seçip Özellikler paletinin Custom bölümünden tek seferde değiştirmek. İkincisi aynı bloğun çok sayıda kopyasını birden K90'dan K135'e geçirmek için kullanışlıdır.

Sık yapılan hatalar

• Bloğu donatı katmanında çizmek: Nesnelerin katmanı ve rengi sabitlenirse sembol, yerleştirildiği katmanın özelliklerini almaz. Katman mantığı için katman yönetimi yazısına bakın.
• Yeni nesneyi tüm durumlarda açık bırakmak: Durumlar tanımlandıktan sonra çizilen nesne, geçerli olmayan durumlarda da görünebilir. Ekleme yaptıktan sonra her durumu BTESTBLOCK ile yeniden gezin.
• Öznitelik değişikliğinin kopyalara yansımasını beklemek: Tanıma yeni öznitelik eklendiğinde eski kopyalarda görünmez. ATTSYNC çalıştırın; bu komutun kopyalarda sonradan elle yapılmış yazı biçimi ve özellik değişikliklerini kaldırdığını unutmayın.
• Bozulan kopyayı silip yeniden yerleştirmek: Bir kopya tuhaf davranıyorsa önce RESETBLOCK deneyin. Komut, kopyayı tanımdaki varsayılan değerlere döndürür.
• Blok adına göre LISP yazmak: Durumu veya parametresi değiştirilen dinamik bloklar çizim veritabanında *U12 gibi anonim bir ad alabilir. LISP ile arama yapacaksanız gerçek adı vla-get-EffectiveName ile okuyun.
• Bir bloğa her şeyi doldurmak: Altı durumdan sonra yeni bir ihtiyaç doğuyorsa aynı bloğu büyütmek yerine yeni blok açmayı düşünün.

GstarCAD ve AutoCAD LT'de durum nedir?

AutoCAD LT: Autodesk'in 2026 sürümü yardım belgelerine göre blok düzenleyicisi LT'de de vardır; Visibility, Flip, Lookup parametreleri ve eylemler kullanılabilir. Geometrik ve boyutsal kısıtlamalar (constraint) ise LT'de tanımlanamaz, tam sürümde kısıtlamayla hazırlanmış bloklar LT'de kullanılabilir. Bu yazıdaki blok kısıtlama içermediği için LT'de de kurulabilir.

GstarCAD: Gstarsoft'un kendi anlatımlarında blok düzenleyicisi, Visibility parametresi ve Visibility States penceresi aynı mantıkla yer alır. Düğme ve menü konumları sürüme göre değişebileceği için adımları kullandığınız sürümde küçük bir deneme dosyasıyla sınayın. Aynı sınamayı AutoCAD'de hazırlanan bloğu GstarCAD'de açarken de yapın; GstarCAD ve AutoCAD farkları yazısı bu geçişte bakılacak diğer noktaları özetliyor.

Ekipte farklı programlar kullanılıyorsa bloğu en eski sürümde kaydedip diğerlerinde açmak, kütüphaneyi herkese dağıtmadan önce yapılacak en ucuz kontroldür.

Dinamik blok nerede yetersiz kalır?

Dinamik blok, sembolün görünüşünü yönetir. Çubuğun boyunu, adedini, ağırlığını veya poz numarasını bilmez; 12Φ16 yazısı sonuçta elle girilmiş bir değerdir. Kesit değişip çubuk boyu 385 cm'den 410 cm'ye çıktığında blok bunu fark etmez, metraj tablosu da kendiliğinden güncellenmez.

Bu sınır kütüphaneyi değersiz kılmaz: kesit işareti, kanca gösterimi, ek yeri sembolü gibi sabit görünümlü işler için dinamik blok hızlı ve ucuz bir çözümdür. Sorun, poz ve metraj bilgisinin de bu bloklardan beklenmesiyle başlar. Çizim ile metraj arasındaki bağın neden ayrı bir konu olduğunu akıllı poz etiketleri yazısında, nelerin otomatikleştirilmesinin mantıklı olduğunu detay çiziminde otomasyon yazısında bulabilirsiniz.

KNCad bu işi AutoCAD ve GstarCAD içinde farklı bir yoldan çözer: donatı çizildiğinde sembol ve poz etiketi donatının verisinden üretilir, metraj tablosu da aynı veriden çıkar. Boy veya çap değiştiğinde etiket ve metraj birlikte güncellenir. Ayrıntılar için AutoCAD donatı detay programı ve GstarCAD donatı detay programı sayfalarına bakabilirsiniz.

Teslim öncesi kontrol listesi

• Blok adı Türkçe karaktersiz ve ofis standardına uygun.
• Bütün geometri 0 katmanında, renk ve çizgi tipi ByBlock veya ByLayer.
• Blok birimi Unitless, taban noktası 0,0.
• Altı durumun her biri BTESTBLOCK ile tek tek denendi.
• Varsayılan durum, listenin en üstünde ve en sık kullanılan sembol.
• Flip sonrası poz yazısı okunaklı ve yerinde.
• 1/20 ve 1/50 deneme çizimlerinde kâğıt ölçüleri doğrulandı.
• Ortak klasördeki DWG güncel, eski kopyalar kaldırıldı.
• GstarCAD veya LT kullanan ekip üyeleri dosyayı açıp denedi.