AutoCAD XREF (dış referans) kullanımı: mimari altlıkla çalışma

XREF (dış referans) nedir?

Dış referans (external reference, XREF), bir DWG dosyasının başka bir DWG dosyasının içinde, kopyalanmadan, yalnızca bağlantı olarak gösterilmesidir. Ana dosyanız (host) dış referans dosyasının yolunu bilir ve her açılışta onu o yoldan okuyup ekranda gösterir. Dış referansın içeriği ana dosyaya yazılmaz.

Bunun üç önemli sonucu vardır:

• Güncellik: Mimar altlık dosyasını değiştirdiğinde, statik dosyayı açtığınızda ya da referansı yeniden yüklediğinizde değişiklik kendiliğinden görünür.
• Hafiflik: Ana dosya yalnızca kendi çizimini içerdiği için küçük kalır.
• Ayrım: Mimari çizgilerle statik çizgiler birbirine karışmaz; altlık yanlışlıkla silinemez ya da taşınamaz.

Altlığı kopyala-yapıştır ile almak ise bu avantajların hepsini ortadan kaldırır: mimari her değiştiğinde eski çizgileri seçip silmek ve yenilerini doğru yere yapıştırmak gerekir, dosya da gereksiz katman ve bloklarla şişer. Şişmenin nedenleri için DWG dosyası şişmesi ve temizlik yazısına bakabilirsiniz.

Dış referans ile blok arasındaki fark da buradan anlaşılır: blok, tanımıyla birlikte dosyanın içine kopyalanır ve kaynak değişse bile kendiliğinden güncellenmez. Dış referans ise her zaman kaynak dosyanın son kaydedilmiş hâlini gösterir. Antet, sembol ve tip detaylar için blok; başkasının sorumluluğundaki ve değişebilecek çizimler için dış referans kullanmak doğru ayrımdır.

Aynı yöntem GstarCAD'de de aynı komut adlarıyla çalışır.

Mimari altlığı hazırlamak

Mimardan gelen dosya, statik çizime doğrudan bağlanacak durumda olmayabilir. Bağlamadan önce altlığın bir kopyasını hazırlamak hem dosyayı hafifletir hem de ekranı sadeleştirir.

1. Orijinali saklayın: Mimardan gelen dosyayı tarihli bir klasörde değiştirmeden tutun; çalışmayı bir kopya üzerinde yapın.
2. Gereksizleri silin: Mobilya, tefriş, zemin taramaları, ölçüler, mahal yazıları ve peyzaj gibi statik çizimde gerekmeyen katmanları kapatmak yerine silmek dosyayı küçültür. Duvarlar, kapı-pencere boşlukları, merdiven, asansör, ıslak hacimler, tesisat şaftları ve kotlar kalmalıdır.
3. Konumu ve birimi kontrol edin: Çizimin 0,0 noktasına göre makul bir yerde olduğundan ve biriminin (mm, cm) statik dosyanızla uyumlu olduğundan emin olun. Bir aks kesişimini 0,0 noktasına taşımak, tüm katların üst üste oturmasını kolaylaştırır.
4. Temizleyin: OVERKILL, PURGE ve AUDIT çalıştırın.
5. Kat başına ayrı dosya: Her kat planını ayrı bir altlık dosyası olarak kaydedin (örneğin ALT_ZEMIN.dwg, ALT_NORMAL.dwg). Aynı noktaya göre hizalı olmaları, katları üst üste bindirerek kontrol etmeyi sağlar.

Aks sisteminin altlıkla nasıl ilişkilendirildiği için aks sistemi nedir yazısına bakabilirsiniz.

XREF nasıl bağlanır? Adım adım

1. Dış referans paletini açın: Komut satırına XREF (kısayol XR) yazın. Doğrudan dosya eklemek için XATTACH (kısayol XA) da kullanılabilir.
2. DWG dosyasını seçin: Hazırladığınız altlık dosyasını gösterin.
3. Referans türünü seçin: Attachment ya da Overlay. Farkı bir sonraki bölümde.
4. Yol türünü seçin: Relative path (göreli yol) önerilir.
5. Yerleştirme noktası: “Ekranda belirt” seçeneğini kapatıp 0,0,0 girin. Ölçeği 1, dönüklüğü 0 bırakın. Böylece altlık her seferinde aynı yere oturur.
6. Birim ölçeklemesini kontrol edin: Altlık dosyasının yerleştirme birimi (INSUNITS) ana dosyadan farklıysa program referansı otomatik ölçekleyebilir. İletişim kutusunda görünen ölçek 1 değilse birimleri kontrol edin.
7. Kontrol edin: Bildiğiniz bir aks aralığını DIST ile ölçün. 5,00 m olması gereken aralık 5000 birim çıkmalıdır (mm ile çalışıyorsanız).

Statik projede örnek dosya kurgusu

Orta büyüklükte bir projede şu düzen iyi çalışır:

• Altlık dosyaları: Her kat için temizlenmiş mimari plan (ALT_BODRUM, ALT_ZEMIN, ALT_NORMAL, ALT_CATI).
• Kalıp planı dosyaları: Her kat için bir statik dosya; ilgili altlığı Overlay olarak bağlar ve üzerine kolon, perde, kiriş ve döşemeler çizilir.
• Pafta dosyaları: Antetli layout'ları içerir ve kalıp planı dosyalarını Attachment olarak bağlar; böylece pafta, kalıp planını gösterirken altlık gerekiyorsa o da görünür.

Bu kurguda bir kolon yalnızca kalıp planı dosyasında değiştirilir, pafta kendiliğinden güncellenir. Ekipte birden fazla kişi çalışıyorsa her kişi ayrı bir dosyada çalışabilir, dosyalar birbirini referans olarak görür. Dosyalar bir ağ sürücüsünde ya da senkronize edilen bir klasörde tutuluyorsa göreli yol kullanmak burada da bağlantıların kopmasını önler.

Attachment ve Overlay farkı; yol türleri

Attachment (ekleme) ve Overlay (bindirme)

Fark, iç içe dış referanslarda ortaya çıkar. Diyelim ki statik kalıp planı dosyanız (A), mimari altlığı (B) dış referans olarak kullanıyor. Başka bir dosya (C), A'yı dış referans olarak bağlıyor.

• B, A'ya Attachment olarak bağlıysa, C dosyasında hem A hem B görünür.
• B, A'ya Overlay olarak bağlıysa, C dosyasında yalnızca A görünür; B taşınmaz.

Mimari altlık için çoğu zaman Overlay daha temizdir: statik dosyanızı başka biri referans olarak kullandığında mimari altlık ikinci kez gelmez ve döngüsel referans riski azalır. Pafta dosyasının kalıp planını ve onun altlığını birlikte göstermesi gerekiyorsa Attachment kullanılır.

Yol türleri

Göreli yol kullanıldığında proje klasörünü bütün olarak başka bir bilgisayara ya da sunucuya taşıdığınızda bağlantılar kopmaz. Tam yol kullanıldıysa farklı bir sürücü harfinde tüm referanslar “bulunamadı” uyarısı verir.

Dış referansın katmanlarını ve görünüşünü düzenlemek

Dış referansın katmanları ana dosyanın katman listesinde DosyaAdı|KatmanAdı biçiminde görünür. Örneğin ALT_NORMAL|DUVAR. Bu katmanların rengini, çizgi tipini ve açık/kapalı durumunu ana dosyada değiştirebilirsiniz; altlık dosyasının kendisi değişmez.

• Soluk göstermek: Mimari altlığın statik çizimin önüne geçmemesi için tüm referans katmanlarını gri bir renge almak yaygın uygulamadır. Programın dış referans soldurma ayarı (XDWGFADECTL) ekranda soluk görünüm sağlar; çıktıda soluk görünmesini istiyorsanız katman rengini ve çizgi kalınlığını ayrıca ayarlayın.
• Ayarların kalıcı olması: VISRETAIN değişkeni 1 olduğunda ana dosyada referans katmanlarına yaptığınız değişiklikler kaydedilir ve referans yeniden yüklendiğinde korunur.
• Pencere bazında kapatma: Layout'ta bir görüntü penceresinde altlığı göstermek, diğerinde gizlemek için katmanları pencerede dondurun (VP Freeze).
• Kırpma: Altlığın yalnızca bir bölümünü göstermek için XCLIP komutuyla bir sınır çizin. Sınır çerçevesinin görünüp basılması XCLIPFRAME ile ayarlanır.

Statik katmanlarınızı ofis standardıyla kurmak için AutoCAD'de statik katman düzeni yazısına bakabilirsiniz.

Mimari değiştiğinde: Reload, Unload, Detach

Dış referans paletinde her referansın sağ tık menüsünde şu seçenekler bulunur:

• Reload (yeniden yükle): Referans dosyası değiştiyse güncel hâlini getirir. Program çoğu zaman sağ alt köşede “dış referans değişti” bildirimi gösterir.
• Unload (kaldır): Referansı ekrandan kaldırır ama bağlantıyı korur. Dosya ağırsa çalışırken unload edip gerektiğinde geri yüklemek performans kazandırır.
• Detach (ayır): Bağlantıyı tamamen siler.
• Path / Change path: Referansın yolunu değiştirir veya yeni bir dosyayla değiştirmeyi sağlar.

Revizyon akışı için öneri

1. Mimardan yeni dosya geldiğinde onu yeni tarihli klasöre koyun.
2. Altlığı aynı adımlarla hazırlayıp eski altlık dosyasının yerine aynı adla kaydedin; ya da referansın yolunu yeni dosyaya çevirin.
3. Statik dosyada referansı yeniden yükleyin.
4. Eski ve yeni altlığı karşılaştırın. AutoCAD'in yeni sürümlerinde bulunan DWG karşılaştırma aracı (COMPARE) değişen bölgeleri renkli gösterir; yoksa eski altlığı farklı renkte geçici olarak bağlayıp üst üste bakmak da iş görür.
5. Kolon yerleri, duvar kaymaları, yeni boşluklar gibi statik çizimi etkileyen değişiklikleri not edip mühendise iletin.

Değişikliklerin paftalara nasıl yansıtılacağı için statik projede revizyon yönetimi yazısına bakın.

Teslimde Bind ve eTransmit

Projeyi dışarıya gönderirken alıcıda referans dosyaları yoksa çizim eksik açılır. İki yol vardır:

• Bind (bağla): Referansı kalıcı olarak ana dosyanın içine gömer. Bind seçeneğinde referans katmanları DosyaAdı$0$KatmanAdı biçiminde ayrı adlarla korunur; Insert seçeneğinde ise katmanlar ana dosyadaki aynı adlı katmanlarla birleştirilir. Mimari katmanları statik katmanlarla karıştırmamak için genellikle Bind tercih edilir. Hangi davranışın uygulanacağı BINDTYPE değişkeniyle de ayarlanabilir.
• eTransmit (paketle): ETRANSMIT komutu ana dosyayı, tüm dış referansları, yazı tipleri ve çizim stili dosyalarıyla birlikte tek bir klasör ya da sıkıştırılmış dosya hâlinde paketler. Alıcı paketi açtığında bağlantılar çalışır.

Belediye ya da kontrol teşkilatına gönderilecek düzenlenebilir dosyalarda Bind, ofisler arası çalışma dosyası alışverişinde eTransmit daha uygundur. Dosya biçimleriyle ilgili ayrıntılar için DWG ve DXF farkı yazısına bakabilirsiniz.

Sık karşılaşılan XREF sorunları

Bir başka sık hata, dış referansı patlatmaya (explode) ya da yerinde düzenlemeye (REFEDIT) çalışmaktır. Mimari altlık mimarın sorumluluğundadır; statik dosyada değiştirilmemelidir. Altlıkta bir hata görürseniz düzeltmeyi mimardan isteyin. Kolon yerleri ya da boşluklar konusunda mimariyle sık yaşanan uyuşmazlıklar için mimari ve statik proje koordinasyonu yazısına bakabilirsiniz.

Statik detay programları da bu düzenle uyumlu çalışır: KNCad gibi bir program kolon, perde ve kiriş detaylarını ana statik dosyada kendi katmanlarına çizer; mimari altlık dış referans olarak arkada kalır ve detay katmanlarıyla karışmaz.