Teknik resimde kesit ve görünüş nedir? Kesit nasıl alınır

Görünüş nedir?

Görünüş, bir nesnenin belirli bir yönden, bakış doğrultusuna dik bir düzleme izdüşürülmüş hâlidir. Teknik resimde nesneye sonsuz uzaktan, paralel ışınlarla bakıldığı kabul edilir; bu yüzden görünüşte perspektif yoktur ve tüm ölçüler gerçek oranlarında okunur.

Makine teknik resminde temel görünüşler ön, üst ve yan görünüştür. Yapı çizimlerinde ise görünüşün en bilinen örneği cephe çizimleridir: binanın kuzey, güney, doğu ve batı görünüşleri. Cephede pencereler, kapılar, balkon korkulukları ve çatı hattı görünür; duvarın içinde ne olduğu görünmez.

Görünüşte nesnenin arkasında kalan ve görülmeyen kenarlar gerekiyorsa kesik çizgiyle (gizli çizgi) gösterilir. Ancak gizli çizgiler çoğaldıkça çizim okunmaz hâle gelir. Tam bu noktada kesit devreye girer.

Görünüşlerin paftadaki yerleşimi bir izdüşüm kuralına bağlıdır. Türkiye ve Avrupa'da yaygın olan birinci açı (Avrupa) izdüşümünde üst görünüş ön görünüşün altına, soldan görünüş ise ön görünüşün sağına yerleştirilir. ABD'de yaygın olan üçüncü açı (Amerikan) izdüşümünde bu yerleşim terstir. Yapı projelerinde görünüşler genellikle ayrı ayrı adlandırılarak (Kuzey Görünüşü, A Cephesi gibi) çizildiği için bu kural makine resmindeki kadar belirleyici değildir; ancak öğrencilerin teknik resim derslerinde sıkça karşılaştığı bir konudur ve yabancı kaynaklı çizimleri okurken akılda tutulmalıdır.

Kesit nedir?

Kesit, nesnenin hayali bir düzlemle kesilip, bakan kişiyle düzlem arasında kalan kısmın kaldırılmış gibi düşünülmesiyle elde edilen çizimdir. Böylece içerideki boşluklar, et kalınlıkları ve katmanlar doğrudan görünür hâle gelir.

Kesitte iki tür çizgi vardır:

• Kesilen yüzeyler: Düzlemin doğrudan içinden geçtiği malzeme. Kalın çizgiyle çizilir ve malzemesine göre taranır (beton, tuğla, toprak, yalıtım gibi).
• Görünen kısımlar: Kesit düzleminin gerisinde kalan ama görülebilen elemanlar. İnce çizgiyle, taramasız çizilir.

Basit bir örnek: bir kirişe dik bir kesit aldığınızda kirişin dikdörtgen kesiti kalın çizgiyle çizilir ve taranır; kesitin gerisinde görünen kolonun yüzü ise ince bir çizgi olarak kalır.

Plan da aslında bir kesittir

Mimari kat planı, binanın yatay bir düzlemle kesilip yukarıdan bakılmasıyla elde edilen yatay kesittir. Kesme yüksekliği genellikle kat döşemesinden yaklaşık 1 m yukarıda, pencere ve kapı boşluklarını kesecek şekilde seçilir. Bu yüzden planda duvarlar kalın çizgiyle ve taranarak, döşeme üzerindeki eşyalar ve kesme yüksekliğinin altındaki elemanlar ince çizgiyle görünür. Kesme düzleminin üzerinde kalan ama gösterilmesi gereken elemanlar, örneğin üst dolaplar veya kirişler, kesik çizgiyle işaretlenir.

Statik projede de aynı mantık geçerlidir. Kolon kesiti, kolonun yatay bir düzlemle kesilmesiyle elde edilir; boyuna donatılar noktalar, etriyeler kapalı çizgiler olarak görünür. Kiriş kesiti ise kirişe dik düşey bir düzlemle alınır. Kiriş açılımı ise kirişin boyuna doğrultuda görünüşüdür; donatıların boyları ve bükümleri burada okunur. Bu çizimlerin nasıl hazırlandığını kolon donatı detayı nasıl çizilir ve kiriş açılımı ve poz numaralama yazılarında anlattık.

Bu bakış açısıyla, statik projedeki hemen her detay bir kesit ya da görünüştür; çizimleri birbirinden ayıran şey yalnızca kesme düzleminin yeri ve bakış yönüdür.

Kesit çizgisi ve oklar nasıl okunur?

Bir kesitin nereden alındığı, plan üzerinde bir kesit çizgisi ile gösterilir:

• Kesit çizgisi ince bir noktalı çizgi (uzun çizgi – nokta) ile çizilir; uçlarında ve yön değiştirdiği yerlerde kalın kısa parçalar bulunur.
• Uçlardaki oklar bakış yönünü gösterir. Ok hangi yöne bakıyorsa, kesit o yöne doğru bakılarak çizilmiştir.
• Okların yanına kesiti tanımlayan bir harf ya da rakam yazılır: A-A, B-B veya 1-1, 2-2 gibi. Aynı ad kesit çiziminin başlığında da kullanılır.
• Kesit başka bir paftadaysa işaretin içine pafta numarası da yazılabilir.

Okuma örneği: Plan üzerinde soldan sağa giden, uçlarında yukarıyı gösteren oklar ve “A” harfi bulunan bir çizgi görüyorsunuz. Bu, A-A kesitinin bu hattan alındığını ve binaya planın üst tarafına doğru bakılarak çizildiğini söyler. A-A kesitinde gördüğünüz her şey, plan üzerinde çizginin üst tarafında kalan elemanlardır.

Kesit çizgisi, binanın en çok bilgi veren yerlerinden geçirilmelidir. Mimari projelerde en az bir kesitin merdivenden geçmesi istenir, çünkü kat yükseklikleri, basamaklar ve sahanlıklar ancak bu kesitte okunur.

Kesit türleri

• Tam kesit: Düzlem nesnenin tamamını boydan boya keser. Bina kesitleri genellikle tam kesittir.
• Kademeli (kırık) kesit: Kesit çizgisi plan üzerinde yön değiştirerek farklı noktalardan geçer; böylece tek kesitte hem merdiven hem asansör boşluğu gösterilebilir. Kırılma yerleri kalın kısa çizgilerle belirtilir.
• Yarım kesit: Simetrik nesnelerde yarısı görünüş, yarısı kesit olarak çizilir. Makine resminde yaygındır.
• Kısmi (yerel) kesit: Nesnenin yalnızca bir bölümü serbest bir kırılma çizgisiyle açılarak içi gösterilir. Örneğin bir duvar görünüşünde yalnızca lento bölgesini açmak.
• Döndürülmüş kesit: Bir elemanın kesiti, çizim üzerinde yerinde 90 derece döndürülerek gösterilir. Kalıp planlarında kiriş ve döşeme kesitlerini plan üzerine yerleştirmek bu yaklaşımın tipik bir uygulamasıdır.
• Detay kesiti: Ana kesitteki bir bölge büyütülerek daha büyük ölçekte (1/20, 1/10, 1/5) ayrıca çizilir. Parapet, saçak, temel-perde birleşimi gibi.

AutoCAD'de bina kesiti nasıl alınır? Adım adım

Aşağıdaki yöntem, bir kat planından düşey bina kesiti üretmek için klasik ve güvenilir yoldur. Aynı adımlar GstarCAD'de de geçerlidir.

1. Kesit hattını belirleyin. Planda kesitin geçeceği hattı merdiven, ıslak hacim ve en karakteristik bölgelerden geçecek şekilde seçip kesit çizgisini ve oklarını çizin.
2. Planı kesit doğrultusuna hizalayın. Planın bir kopyasını, kesit çizgisi yatay olacak şekilde döndürün (ROTATE) ve kesitin çizileceği alanın hemen üstüne koyun. Bu yerleşimde kesit oklarının yukarıyı, yani kesitin çizileceği alanın ters tarafını göstermesi gerekir; kesitte görünen elemanlar planda okların baktığı tarafta kalanlardır.
3. Kotları yatay çizgiler olarak çizin. Temel alt kotu, döşeme üst kotları, kat yükseklikleri, parapet ve mahya kotları için yatay referans çizgileri atın. XLINE ya da uzun LINE kullanılabilir.
4. Düşey izdüşüm çizgilerini indirin. Kesit çizgisinin kestiği her duvarın, kolonun, kapı ve pencerenin kenarından aşağıya düşey çizgiler indirin.
5. Kesilen elemanları kalın çizin. Kesit düzleminin içinden geçtiği duvarlar, döşemeler, kirişler ve kolonlar kalın çizgiyle çizilip taranır (HATCH).
6. Görünen elemanları ince çizin. Düzlemin gerisinde kalan kapılar, pencereler, korkuluklar ve diğer yüzeyler ince çizgiyle tamamlanır.
7. Kot ve ölçüleri ekleyin. Kot işaretleri, kat yükseklikleri ve döşeme kalınlıkları yazılır. Kesit başlığı (A-A KESİTİ) ve ölçeği eklenir.
8. Yardımcı çizgileri temizleyin. İzdüşüm çizgileri ayrı bir katmanda tutulduysa katmanı kapatın ya da silin.

Merdiven kesitleri için ayrıntılı bir anlatım merdiven kesiti nasıl çizilir yazısında var. Komutların listesi için statik çizimde en çok kullanılan AutoCAD komutları yazısına bakabilirsiniz.

Çizgi kalınlıkları ve statik projedeki kesitler

Kesit ve görünüşün doğru okunması büyük ölçüde çizgi hiyerarşisine bağlıdır. Teknik resim standartları çizgi kalınlıklarını 0,13 – 0,18 – 0,25 – 0,35 – 0,5 – 0,7 – 1,0 mm gibi bir dizi içinden seçmeyi önerir. Yaygın bir düzen şöyledir:

Statik detaylarda donatı çoğu zaman en kalın çizgidir, çünkü detayın asıl bilgisi odur; beton dış hattı ise daha ince çizilir. Katman ve çizgi kalınlığı düzeninin ofis içinde sabitlenmesi, farklı kişilerin çizdiği paftaların aynı görünmesini sağlar; bkz. AutoCAD'de statik katman düzeni.

Bir statik projede karşılaşacağınız başlıca kesitler şunlardır:

• Kalıp planı üzerindeki kesitler: Kiriş ve döşeme kalınlıklarını, kot farklarını ve döşeme boşluklarını gösteren küçük kesitler.
• Kolon ve perde kesitleri: Boyuna donatı, etriye ve çiroz yerleşimini gösteren yatay kesitler.
• Kiriş kesitleri: Açılımın altında, mesnet ve açıklık bölgeleri için ayrı ayrı çizilen düşey kesitler.
• Temel kesitleri: Radye ya da sürekli temelin kalınlığını, alt-üst donatısını ve grobeton-yalıtım katmanlarını gösteren kesitler.
• Merdiven kesiti: Basamak ve sahanlık plaklarının donatısını, kırık noktalardaki bükümleri gösteren boyuna kesit.

Kesit çizerken sık yapılan hatalar

• Oklarla çizimin uyuşmaması: Plandaki oklar bir yöne bakarken kesit ters yönden çizilmiş olabilir. Kesitte sağda gördüğünüz eleman planda da okların bakış yönüne göre sağda olmalıdır.
• Kesilen ve görünen elemanları aynı kalınlıkta çizmek: Kesit okunaksız hâle gelir. Kesilen kısım her zaman en kalın çizgidir.
• Kirişleri unutmak: Mimari kesitte kesit hattı bir kirişi kesiyorsa kiriş derinliği döşemenin altında gösterilmelidir. Aksi halde kat yüksekliği ve kapı üst kotu yanlış okunur.
• Taramayı yanlış ölçekte yapmak: 1/50 kesitte tarama deseni ya çok sık ya çok seyrek görünür. Tarama ölçeği de çizim ölçeğiyle birlikte ayarlanmalıdır.
• Kotları plan ve kesitte farklı yazmak: Döşeme üst kotu planda bir değer, kesitte başka bir değer olmamalıdır. Bir değişiklik olduğunda iki çizim birlikte güncellenmelidir.

Statik paftalarda kolon, kiriş ve perde kesitleri sayıca çok olduğundan bu tutarlılığı elle sağlamak zahmetlidir. KNCad gibi statik detay programları bu kesitleri eleman geometrisinden üretir; geometri değişince poz etiketleri ve boylar da güncellenir. Paftaları okurken kesitlerin nerede durduğunu öğrenmek için statik proje nasıl okunur yazısına göz atabilirsiniz.