DWG dosyası şişmesi ve temizlik: PURGE, AUDIT, WBLOCK

DWG dosyası neden şişer?

Bir statik proje dosyası 3-5 MB ile başlayıp birkaç hafta sonra 40-60 MB'a çıkıyorsa, bunun nedeni genellikle çizdiğiniz kolon ve kirişler değildir. Asıl yük, ekranda görünmeyen ama dosyanın içinde saklanan tanımlardır. AutoCAD ve GstarCAD her blok tanımını, katmanı, yazı ve ölçü stilini, çizgi tipini, kayıtlı uygulama adını (regapp) dosyanın tablolarında tutar; bunlar kullanılmasa bile silinmez.

Statik ofislerde şişmenin en sık rastlanan kaynakları şunlardır:

• Başka projelerden kopyala-yapıştır: Eski bir projeden bir kolon detayı kopyalandığında, o detayın kullandığı blok, katman ve stillerle birlikte kaynak dosyadaki pek çok kayıt da gelir. Mimari altlık doğrudan yapıştırıldığında bu etki katlanır.
• Kayıtlı uygulama (regapp) birikimi: Eklentiler ve farklı yazılımlardan gelen dosyalar nesnelere uygulama adı iliştirir. Dosyadan dosyaya taşındıkça on binlerce regapp kaydı biriken çizimler görülür.
• Ölçek listesi şişmesi: Ek açıklamalı (annotative) nesneler içeren dosyalar kopyalandıkça ölçek listesine “1:50_XREF_XREF” gibi tekrarlayan kayıtlar eklenir.
• Karmaşık taramalar: Çok küçük ölçekli desenlerle taranmış geniş alanlar, özellikle patlatılmış (explode) taramalar, binlerce çizgi nesnesi üretir.
• Gömülü görüntü ve OLE nesneleri: Excel tablosunun OLE olarak yapıştırılması ya da raster görüntünün gömülmesi dosyaya doğrudan ağırlık ekler.
• Bozuk ve sıfır uzunluklu nesneler: Hatalı kayıtlar, sıfır uzunluklu çizgiler, boş yazı nesneleri birikir.
• Artımlı kayıt: Dosya her seferinde yalnızca değişen kısımlarla kaydedildiğinde içinde kullanılmayan alan kalabilir.

Şişmiş bir dosya yalnızca yer kaplamaz: açılış ve kayıt uzar, xref olarak bağlandığı her paftayı da yavaşlatır, e-postayla gönderilemez hale gelir ve bozulma riski artar.

Temizlikten önce: yedek ve kontrol

Temizlik geri alınması zor işlemler içerir. Başlamadan önce şu üç adımı alışkanlık haline getirin:

1. Yedek alın. Dosyayı tarih ekli bir adla kopyalayın (ör. PROJE-A-KOLON_2026-10-25_ONCE.dwg). Revizyon arşivindeki dosyayı değil, çalışma kopyasını temizleyin.
2. Boyutu not edin. Temizlik öncesi ve sonrası dosya boyutunu yazmak, hangi adımın işe yaradığını gösterir ve bir sonraki projede doğrudan o adıma gitmenizi sağlar.
3. Bağlı dosyaları belirleyin. Bu dosya başka paftalarda xref olarak kullanılıyorsa, blok veya katman adı değişikliği o paftaları da etkiler. XREF paleti ile bağları kontrol edin.

Dosya açılırken hata veriyorsa ya da hiç açılmıyorsa temizlikten önce kurtarma gerekir. Bu konudaki ayrıntılar AutoCAD dosya kurtarma: RECOVER, AUDIT ve .bak dosyaları yazısında anlatılıyor.

Adım adım DWG temizlik sırası

Sıra önemlidir: önce hatalar düzeltilir, sonra çöp silinir, en son dosya yeniden yazılır. Aşağıdaki sıra AutoCAD'de ve GstarCAD'de aynı komut adlarıyla uygulanabilir; menü yerleri sürüme göre değişebilir.

1. AUDIT: Komutu çalıştırın ve “Fix any errors detected?” sorusuna Yes deyin. Bozuk kayıtlar düzeltilmeden yapılan PURGE bazı tanımları silemez.
2. PURGE (tümü): PURGE penceresinde tüm öğeleri seçin, “iç içe öğeleri temizle” seçeneğini işaretleyin ve işlemi birkaç kez tekrarlayın. İç içe bloklar katman katman çözüldüğü için ilk turda silinmeyen tanımlar ikinci turda gider.
3. Sıfır uzunluklu nesneler ve boş yazılar: Yeni sürümlerde PURGE penceresinde bu seçenek bulunur; işaretleyerek temizleyin.
4. Regapp temizliği: Komut satırından -PURGE yazıp R (Regapps) seçeneğini kullanın, ad için * girin ve onay sorusunu kapatın. Regapp birikimi olan dosyalarda en büyük kazanç genellikle bu adımdan gelir.
5. Ölçek listesi: -SCALELISTEDIT ile listeyi sıfırlayın (Reset). Ek açıklamalı nesneler kullandığınız ölçekleri tekrar ekleyin.
6. Tekrarlanan nesneler: OVERKILL komutu üst üste çizilmiş çizgileri ve çakışan parçaları birleştirir. Donatı çizgilerinde kullanırken dikkatli olun; aynı yerde iki ayrı poz bilerek çizilmişse biri silinebilir. Seçimi katmanla sınırlayın.
7. Kaydetme ayarı: ISAVEPERCENT değişkenini 0 yapıp kaydedin. Böylece dosya artımlı değil tam olarak yazılır ve içindeki boşluk kalmaz.

Bu adımlardan sonra dosya hâlâ büyükse, sorun tanımlarda değil nesnelerin kendisinde veya dosya yapısındadır. Bir sonraki bölümdeki WBLOCK yöntemine geçin.

WBLOCK ile temiz dosyaya aktarma

Ağır vakalarda en etkili yöntem, çizimi temiz bir şablondan açılmış yeni bir dosyaya aktarmaktır. WBLOCK komutu yalnızca seçilen nesneleri ve onların gerçekten kullandığı tanımları yeni dosyaya yazar.

1. WBLOCK komutunu açın, kaynak olarak “Nesneler” seçin.
2. Taban noktasını 0,0,0 bırakın; koordinatlar korunur ve xref bağları bozulmaz.
3. Model uzayındaki tüm nesneleri seçin (layout'lar WBLOCK ile taşınmaz; gerekirse layout'ları sonradan LAYOUT komutunun şablondan ekleme seçeneğiyle ya da DesignCenter ile geri getirin).
4. Yeni dosyayı ofis şablonunuzdan açılmış bir dosyaya INSERT ile patlatarak yerleştirin ya da doğrudan oluşan dosya üzerinde çalışın.
5. AUDIT ve PURGE adımlarını yeni dosyada bir kez daha uygulayın.

Sayısal örnek: 14 katlı bir binanın kolon-perde detay dosyası 52 MB'a çıkmış olsun. AUDIT 3 hata düzeltir, PURGE dosyayı 47 MB'a indirir; bu küçük kazanç sorunun başka yerde olduğunu gösterir. -PURGE ile regapp temizliği yapılınca dosya 11 MB'a düşer, WBLOCK sonrası 8 MB olur. Bu sıralama, regapp birikiminin bu dosyadaki asıl yük olduğunu ortaya koyar. Rakamlar dosyadan dosyaya değişir; önemli olan her adımdan sonra boyutu ölçmektir.

Dış referans (xref) ile şişmeyi baştan önlemek

Mimari altlığı ve diğer paftaları kopyalamak yerine dış referans olarak bağlamak, statik dosyaların hafif kalmasının en etkili yoludur. Mimari çizim değiştiğinde xref yeniden yüklenir; statik dosyanıza mimari tanımlar karışmaz.

• Mimari altlığı temizleyerek bağlayın. Mimardan gelen dosyayı ayrı bir kopyada AUDIT ve PURGE'den geçirip öyle xref yapın.
• Göreli yol kullanın. Proje klasörü taşındığında bağların kopmaması için xref yolunu göreli kaydedin.
• Bind işlemine dikkat. Teslimde xref'i BIND ile kalıcı hale getirmek, tüm mimari tanımları statik dosyaya katar. Teslim için eTransmit ile paketlemek çoğu durumda daha temizdir.
• Görüntü ve tabloları bağlayın. Raster görüntüyü IMAGEATTACH ile bağlayın; metraj tablolarını OLE yerine CAD tablosu olarak üretin.

Xref'in statik çizimde kullanımı için AutoCAD'de XREF kullanımı yazısına, bağlantı kopmalarının giderilmesi için de aynı yazının sorun giderme kısmına bakabilirsiniz.

Statik ofiste şişmeyi önleyen kurallar

Temizlik bir yangın söndürme işidir; asıl çözüm, dosyaların hiç şişmemesini sağlayan ofis alışkanlıklarıdır.

• Tek ve temiz bir şablon (DWT). Katmanlar, yazı ve ölçü stilleri, çizgi tipleri ve antet bloğu şablonda tanımlı olsun. Şablon yılda bir kez AUDIT ve PURGE'den geçirilsin. Şablonun kurulumu için birim ayarı, şablon ve OPTIONS yazısına bakın.
• Blok kütüphanesi. Etriye, kesit oku, aks balonu, kot işareti gibi bloklar tek kaynaktan, tutarlı adlarla eklensin. Aynı bloğun “kot”, “KOT1”, “kot_yeni” gibi kopyaları dosyayı hem şişirir hem de karıştırır. Ayrıntılar için blok ve attribute kullanımı.
• Kopyala-yapıştır yerine Design Center. Başka dosyadan yalnızca gereken blok, katman veya stil Design Center ile alınsın; tüm çizimi yapıştırmak bütün tanımları taşır.
• Katman standardı. Mimari katmanların statik dosyaya karışmaması için ofis katman listesi sabit tutulsun; bkz. AutoCAD'de statik katman düzeni.
• Taramayı ilişkisel bırakın. Taramaları patlatmayın; kesit taramalarında makul desen ölçeği seçin. Tarama ayarları için AutoCAD tarama (HATCH) yazısına bakın.
• Haftalık bakım. Büyük projelerde her hafta sonu AUDIT + PURGE + regapp temizliği yapan küçük bir script çalıştırmak pratik bir çözümdür.

Katman ve ölçek standardını programın kendisi uygulayan araçlar bu disiplini kolaylaştırır. KNCad gibi bir statik detay programı, kolon, perde ve kiriş detaylarını sabit katman ve ölçek standardıyla ürettiği için başka dosyalardan tanım taşıma ihtiyacını azaltır.

Sık yapılan hatalar ve kontrol listesi

Sık yapılan hatalar

• PURGE'ü yalnızca bir kez çalıştırıp iç içe tanımların kaldığını fark etmemek.
• Regapp temizliğini atlamak; PURGE penceresi bu kaydı her sürümde göstermez.
• Xref olarak kullanılan dosyada blok ve katman adlarını değiştirip bağlı paftaları bozmak.
• OVERKILL'i tüm çizime uygulayıp bilerek çakıştırılmış donatı çizgilerini silmek.
• Yedeksiz temizlik yapmak; WBLOCK sırasında layout'ların taşınmadığını unutmak.
• Bozuk dosyada önce PURGE çalıştırmak; önce AUDIT veya RECOVER gelmelidir.

Kontrol listesi

1. Yedek alındı, boyut not edildi.
2. AUDIT çalıştırıldı, hatalar düzeltildi.
3. PURGE (iç içe öğelerle) en az iki kez çalıştırıldı.
4. -PURGE ile regapp kayıtları silindi.
5. Ölçek listesi sıfırlandı.
6. ISAVEPERCENT 0 yapılarak tam kayıt alındı.
7. Hâlâ büyükse WBLOCK ile temiz dosyaya aktarıldı.
8. Bağlı paftalar açılıp xref'lerin doğru yüklendiği kontrol edildi.