AutoCAD'de yazı yazma: TEXT, MTEXT, yazı stili ve Türkçe karakter

TEXT mi, MTEXT mi? İki yazı komutunun farkı

AutoCAD'de iki temel yazı nesnesi vardır. Hangisini kullanacağınız yazının uzunluğuna ve biçimine bağlıdır.

Şeritte iki komut da Giriş (Home) > Açıklama (Annotation) panelindeki Yazı (Text) düğmesinin altında, ayrıca Açıklama (Annotate) > Yazı (Text) panelinde bulunur. İngilizce dışındaki arayüzlerde adlar farklı görünebilir; komut satırında _TEXT ve _MTEXT her dilde çalışır. GstarCAD'de de aynı komutlar ve stil mantığı geçerlidir.

TEXT ile tek satır yazı nasıl yazılır?

1. Komut satırına DT yazıp Enter'a basın.
2. Specify start point of text sorusuna yazının başlangıç noktasını tıklayın. Hizalamayı değiştirmek için önce J (Justify) yazın ve MC (orta-merkez), BL (alt-sol), TR (üst-sağ) gibi bir seçenek verin.
3. Yazı stili yüksekliği 0 ise yükseklik sorulur; değeri yazın (aşağıda nasıl hesaplanacağını anlatıyoruz).
4. Dönme açısını verin (yatay için 0).
5. Yazınızı yazın. Enter yeni satıra geçer; her satır ayrı bir TEXT nesnesi olur.
6. Komuttan çıkmak için boş bir satırda Enter'a basın. Komut çalışırken başka bir noktaya tıklarsanız yazmaya oradan devam edersiniz.

İpucu: hizalama noktasını doğru seçin

Bir kutunun ortasına yazı koyacaksanız MC hizalamasını kullanın ve kutunun ortasını (örneğin iki köşegenin kesişimi veya Geometric Center kenetlemesi) başlangıç noktası yapın. Yazı sonradan değişse bile ortada kalır. Var olan yazıların hizalamasını yerlerini kaydırmadan değiştirmek için JUSTIFYTEXT komutu kullanılır.

Yazıyı düzeltme

Bir yazıya çift tıklamak onu düzenleme moduna alır. Komut satırından ED (TEXTEDIT) yazıp yazıya tıklamak da aynı işi yapar. Çok sayıda yazıda aynı kelimeyi değiştirmek için FIND komutunu (Bul ve Değiştir) kullanın; yazım denetimi için SPELL (SP) komutu vardır.

MTEXT ile paragraf yazısı ve özel karakterler

1. T yazıp Enter'a basın.
2. Yazı kutusunun bir köşesini tıklayın, karşı köşeyi tıklayın. Kutunun genişliği satır kaydırma genişliğidir; yüksekliği yazı uzadıkça kendiliğinden büyür.
3. Şeritte bağlamsal Text Editor sekmesi açılır. Buradan stil, yükseklik, kalın/italik, font, renk, hizalama, madde işaretleri ve sütun ayarlarını yapın.
4. Yazınızı yazın; Enter yeni paragraf açar.
5. Bitirmek için yazı kutusunun dışına tıklayın veya Close Text Editor düğmesine basın.

MTEXT kutusunu seçtiğinizde ok biçimli tutamaçlarla genişliği değiştirebilirsiniz. Birden fazla TEXT satırını tek bir MTEXT nesnesinde birleştirmek için yeni sürümlerde TXT2MTXT komutu bulunur; eski sürümlerde bu komut Express Tools ile gelir.

Özel karakterler: çap, derece, artı-eksi

İlk üç kod hem TEXT hem MTEXT içinde çalışır; %%u yalnızca tek satırlı TEXT'te geçerlidir, MTEXT'te altı çizgiyi editördeki düğmeyle verin:

MTEXT editöründe sağ tık > Symbol menüsü bu ve başka sembolleri listeden ekler. Kesir veya üst-alt indis için MTEXT içinde 1/2 ya da 2^ gibi bir ifadeyi seçip Stack komutunu kullanabilirsiniz.

Yazı stili (STYLE) nasıl oluşturulur?

Yazı stili, yazının fontunu, genişlik oranını, eğimini ve isteğe bağlı sabit yüksekliğini tanımlar. Her yazı bir stile bağlıdır; stili değiştirdiğinizde o stile bağlı bütün yazılar güncellenir. Yeni dosyalarda Standard ve Annotative stilleri hazır gelir.

1. Komut satırına ST (veya _STYLE) yazıp Enter'a basın; Yazı Stili (Text Style) penceresi açılır.
2. New... düğmesine tıklayın ve stile bir ad verin, örneğin YAZI-25.
3. Font Name listesinden fontu seçin. Listede .shx uzantılılar AutoCAD'in çizgi fontları, çift T ("TT") simgesi taşıyanlar Windows TrueType (TTF) fontlarıdır.
4. Height değerini 0 bırakın; böylece yükseklik her yazıda sorulur ve aynı stil farklı ölçeklerde kullanılabilir. Sabit yükseklik verirseniz stil o yükseklikle kilitlenir ve ölçü stilindeki yazı yüksekliğini de geçersiz kılar.
5. Ölçeğe göre otomatik yükseklik için Annotative kutusunu işaretleyin (aşağıda).
6. Width Factor (genişlik oranı) normalde 1'dir; dar sütunlara sığdırmak için 0.8 gibi değerler kullanılır. Oblique Angle yazıya eğim verir.
7. Apply ve Set Current ile stili geçerli yapıp pencereyi kapatın.

Sık yapılan hata: her yazıya ayrı font vermek

MTEXT editöründe kelimelere tek tek font atamak mümkündür, ama bu biçimlendirme stile bağlı değildir ve stil değişse bile kalır. Ofiste tutarlı paftalar için fontu yalnızca stilden verin; MTEXT içindeki yerel biçimlendirmeyi kalın ve altı çizili gibi vurgularla sınırlayın.

Türkçe karakter sorunu: ğ, ş, ı neden soru işareti çıkıyor?

AutoCAD'de "ğ", "ş", "ı" veya "İ" harfleri yerine ? işareti, boş kutu ya da başka bir harf görünüyorsa sorunun kaynağı neredeyse her zaman fonttur. Bu konuda iki font türünün farkını bilmek gerekir:

Bir SHX fontunun içinde Türkçe harflerin karşılığı yoksa AutoCAD o harfi gösteremez ve yerine soru işareti koyar. Bazı ofisler Türkçe karakterler eklenmiş özel SHX dosyaları kullanır; dosya bu fontla birlikte gönderilmezse karşı tarafta yine bozuk görünür.

Adım adım çözüm

1. Sorunlu yazıyı seçip Özellikler paletinde (Ctrl + 1) hangi stili kullandığına bakın.
2. ST ile Yazı Stili penceresini açıp o stili seçin.
3. Font Name olarak Türkçe karakterleri içeren bir font seçin: Arial gibi bir TrueType font veya ofisinizde kullanılan Türkçe destekli SHX font.
4. Apply deyin; o stili kullanan bütün yazılar düzelir. Görünmezse REGEN çalıştırın.
5. Yazıların bir kısmı MTEXT içinde yerel font biçimlendirmesi taşıyorsa, bu yazıları düzenleyip font biçimlendirmesini kaldırın (stile dönmesini sağlayın).

Eksik font uyarısı ve yedek font

Dosyada kullanılan SHX fontu bilgisayarınızda yoksa AutoCAD açılışta uyarı verir ve yerine yedek fontu kullanır. Yedek font FONTALT sistem değişkeninde tanımlıdır; yedek fontta Türkçe karakter yoksa harfler bu yüzden bozulur. Çözüm, eksik fontu temin edip AutoCAD'in destek klasörüne koymak ya da stili Türkçe destekli bir fonta çevirmektir. Font eşleştirmeleri ayrıca FONTMAP ile belirtilen eşleme dosyasıyla da yönetilebilir.

Eski dosyalarda kod sayfası farkı

Çok eski DWG formatlarındaki yazılar bilgisayarın dil kod sayfasına göre saklanır; Türkçe olmayan bir sistemde açılan eski bir dosyada harfler yanlış görünebilir. Dosyanın kod sayfasını DWGCODEPAGE değişkeni (salt okunur) gösterir; Türkçe sistemlerde genellikle ANSI_1254 olur. Böyle bir durumda font değiştirmek tek başına yetmeyebilir; dosyayı Türkçe ayarlı bir bilgisayarda açıp güncel formatta kaydetmek çoğu zaman sorunu çözer.

İpucu: Unicode koduyla harf yazmak

Klavyenizde Türkçe harf yoksa yazı içinde Unicode kodu kullanabilirsiniz: \U+011F ğ, \U+015F ş, \U+0131 ı, \U+0130 İ, \U+011E Ğ, \U+015E Ş harfini verir. Seçilen font bu harfi içermiyorsa kod da soru işareti olarak görünür; yani önce font doğru olmalıdır.

Yazı yüksekliği nasıl belirlenir? Ölçek ve annotative yazı

Yazının kâğıtta kaç mm çıkacağı önceden bellidir (genellikle 1.8–2.5 mm normal yazı, 3.5–5 mm başlık). Model uzayına çizilecek yazının yüksekliği ise kâğıttaki yükseklik × ölçek paydasıdır; çizim biriminiz cm ise bunu 10'a bölersiniz.

Aynı yazıyı birden çok ölçekte göstermek gerekiyorsa annotative (açıklama ölçekli) yazı kullanın: stilde Annotative kutusunu işaretleyip yüksekliği kâğıttaki değer olarak (2.5) verin. Yazı, model sekmesinde durum çubuğundaki açıklama ölçeğine, layout'ta viewport ölçeğine göre otomatik büyüklükte görünür. Bir yazıya ek ölçek eklemek için Özellikler paletindeki Annotation Scale satırı veya OBJECTSCALE komutu kullanılır.

Var olan yazıları topluca büyütüp küçültmek için SCALETEXT komutu, her yazıyı kendi hizalama noktasında ölçekler; SCALE gibi yazıları yerinden kaydırmaz. Yanlış yükseklikteki yazıları bulmak için QSELECT ile özelliğe göre seçim kullanabilirsiniz. Statik paftalarda hangi elemana hangi yazı yüksekliğinin uygun olduğu için ölçek ve yazı yüksekliği yazısına bakın.

Yazıları yönetmek: arka plan maskesi, dönüşüm ve performans

Yazı yazmak kadar, paftadaki yüzlerce yazıyı düzenli tutmak da önemlidir. Sık ihtiyaç duyulan birkaç araç:

• Arka plan maskesi (Background Mask): Tarama veya çizgilerin üzerine gelen bir MTEXT'in okunması zorsa, MTEXT editöründe Mask düğmesiyle yazının arkasına zemin rengi bir maske koyabilirsiniz. Maske, yazının altındaki çizgileri ekranda ve çıktıda gizler; Border offset factor ile maskenin yazı çevresinde ne kadar taşacağı ayarlanır.
• MTEXT'i parçalamak: EXPLODE bir MTEXT'i satır satır TEXT nesnelerine ayırır. Bu işlem geri dönüşte biçimlendirmeyi kaybettirir; yalnızca başka bir programa aktarım gerektiriyorsa yapın.
• Toplu düzenleme: Seçilen yazıların stilini, yüksekliğini, katmanını ve rengini Özellikler paletinden (Ctrl + 1) tek seferde değiştirebilirsiniz. İçerik değişikliği için FIND en güvenli yoldur.
• Yazı katmanı: Yazıları kendi katmanında tutmak, ölçek değişikliğinde veya çıktı öncesi kontrolde onları tek tıklamayla seçmeyi sağlar.

İpucu: çok yazılı dosyalarda hız

Binlerce TTF yazısı içeren dosyalarda zoom ve pan yavaşlayabilir. QTEXT açıkken (ON) ve REGEN sonrasında yazılar yalnızca çerçeve olarak gösterilir; ekran hızlanır, çıktıda da çerçeve basıldığı için çıktıdan önce mutlaka QTEXT değerini OFF yapıp yeniden REGEN çalıştırın. Kalıcı çözüm, uzun notlarda TTF yerine Türkçe destekli hafif bir SHX font kullanmaktır.

Sık yapılan hata: yazıyı SCALE ile büyütmek

Bir grup yazıyı SCALE ile büyütmek hem yükseklikleri standart dışı değerlere taşır hem de yazıları baz noktadan uzaklaştırarak yerlerini bozar. Yükseklik değişikliği için Özellikler paleti veya SCALETEXT kullanın.

Kendiniz deneyin: yazı ve stil alıştırması

1. ST ile NOT-25 adlı bir stil oluşturun: font Arial, yükseklik 0, genişlik oranı 1.
2. Birim olarak cm kullandığınızı ve 1/50 ölçekte çalıştığınızı varsayın. DT ile yüksekliği 12.5 olan "SALON", "MUTFAK", "YATAK ODASI" yazılarını MC hizalamasıyla odaların ortasına yazın.
3. T ile bir MTEXT kutusu açıp şu notu yazın: "Tüm ölçüler cm'dir. Kot ±0.00 giriş katı döşeme üst kotudur. Donatı çapı %%c12". Kodların Ø ve ± sembollerine dönüştüğünü kontrol edin.
4. Stilin fontunu txt.shx yapıp Türkçe harflerin nasıl göründüğünü inceleyin, sonra tekrar Arial'a çevirin.
5. Yazıların hepsini seçip SCALETEXT ile yüksekliği 10 yapın; yerlerinin değişmediğini görün.
6. Yeni bir annotative stil oluşturup yüksekliğini 2.5 verin; durum çubuğunda açıklama ölçeğini 1:50 ile 1:100 arasında değiştirerek yazının nasıl tepki verdiğini gözlemleyin.

Yazı stilleri, bir sonraki bölümde anlatacağımız ölçü stillerinin de temelidir: AutoCAD ölçülendirme rehberi. Bir önceki bölüm için: çizgi tipi ve çizgi kalınlığı.