Perde aplikasyonu ve ölçülendirme: akslara bağlama rehberi

Perde aplikasyonu nedir, kolon aplikasyonundan farkı ne?

Aplikasyon planı, taşıyıcı elemanların yerini sahaya aktarmak için hazırlanan ölçülü plandır. Kalıpçı, perde kalıbını bu plana göre kurar; kalfa, aks iplerinden ölçüyü bu plandan alır. Kolon aplikasyonunda her eleman küçük bir dikdörtgendir ve iki ölçüyle konumlanır. Perdelerde ise eleman uzundur, birden fazla aksı kesebilir, L, T veya U biçiminde olabilir ve içinde kapı, pencere ya da tesisat boşlukları bulunur. Bu yüzden perde aplikasyonu daha fazla ölçü içerir ve okunabilirlik çok daha önemli hale gelir.

Kolon aplikasyonunun temel ilkeleri perdeler için de geçerlidir; önce kolon aplikasyon planı nasıl hazırlanır yazısına göz atmanız faydalı olur.

İyi bir perde aplikasyonu üç soruya ölçü toplamadan cevap verir: Perde aksın hangi tarafında ve ne kadar kaçık? Perde nerede başlıyor, nerede bitiyor? Boşluklar nerede ve hangi kotta? Kalfa bu üç bilgiyi yalnızca plandan, hesap yapmadan okuyabiliyorsa aplikasyon amacına ulaşmıştır. Aşağıdaki bölümler bu üç soruya göre düzenlenmiştir.

Hangi eleman perde sayılır? Yönetmelik çerçevesi

Aplikasyon bir çizim işi olsa da elemanın perde mi kolon mu olduğu, detayı ve dolayısıyla planda nasıl gösterileceğini belirler. TBDY 2018'e göre perde, plandaki uzun boyutunun kalınlığına oranı en az 6 olan düşey taşıyıcı elemandır (ℓw / bw ≥ 6). Bu oranın altındaki elemanlar kolon olarak tasarlanır ve detaylandırılır.

Aplikasyon planında bu ayrım eleman adıyla görünür olmalıdır: perdeler P, kolonlar S veya K harfiyle. Mimari projede «perde» olarak çizilmiş 25 × 140 cm'lik bir eleman, statikte kolon olarak detaylandırılıyorsa aplikasyonda da kolon adını almalıdır. Perde detay kurallarının genel çerçevesi için betonarme perde donatısı: temel ilkeler yazısına bakın.

Akslara bağlama: hangi ölçüler verilir?

Her perde iki doğrultuda akslara bağlanır:

• Kalınlık doğrultusu: Perdenin bir yüzünün (veya iki yüzünün) en yakın aksa uzaklığı. Perde aks üzerinde ortalanmışsa iki yüz için eşit değer (ör. 12,5 + 12,5), kaçıksa iki farklı değer verilir.
• Uzunluk doğrultusu: Perdenin başlangıç ve bitiş uçlarının en yakın akslara uzaklığı. Perde birden fazla aksı kesiyorsa her aks geçişinde ara ölçü verilebilir.
• Toplam boy ve kalınlık: Ölçü zincirinin yanında perde boyu ve kalınlığı ayrıca yazılır; sahada toplama yaparken hata yapılmasını önler.

L, T ve U kesitli perdelerde her kol ayrı ayrı ölçülendirilir; köşe noktalarının akslara uzaklığı mutlaka verilir. Kesit biçimlerinin detay açısından özellikleri için L, T ve U kesitli perdeler yazısına bakabilirsiniz.

Adım adım: bir perdenin ölçülendirilmesi

Örnek: P3 perdesi B aksı üzerinde, 1 ve 3 aksları arasında. Kalınlık 25 cm, aks perde dış yüzünden 10 cm içeride. Perde 1 aksının 15 cm solundan başlıyor ve 3 aksının 15 cm sağında bitiyor. 1-2 aks aralığı 4,20 m, 2-3 aks aralığı 3,80 m. Perdenin ortasında 2 aksının sağında, aksa 60 cm mesafeden başlayan 100 cm genişliğinde bir kapı boşluğu var.

1. Kalınlık ölçüsü: B aksına göre dış yüz 10 cm, iç yüz 15 cm. Toplam 25 cm.
2. Uç ölçüleri: 1 aksından sola 15 cm, 3 aksından sağa 15 cm.
3. Toplam boy: 15 + 420 + 380 + 15 = 830 cm. Perde yanına «P3 25/830» yazılır.
4. Boşluk: 2 aksından boşluk başlangıcına 60 cm, boşluk genişliği 100 cm, boşluk sonundan 3 aksına 380 − 60 − 100 = 220 cm.
5. Zincir kontrolü: Uzunluk zinciri 15 + 420 + 60 + 100 + 220 + 15 = 830 cm, toplam boyla aynı. Zincir ile toplam ölçü uyuşmuyorsa çizimde bir hata vardır.
6. Boşluk yüksekliği ve kotu: Kapı boşluğunun alt ve üst kotu aplikasyon planında not olarak, ayrıntısı perde görünüşünde verilir.

Ölçü zincirleri okunur kalması için perdenin dışına, düzenli sıralar halinde yerleştirilir: en içte boşluk ve uç ölçüleri, ortada aks ölçüleri, en dışta toplam ölçü. Ölçüleri santimetreye yuvarlanmış tam değerlerle verin; çizimde 829,7 cm görünen bir boy, gerçekte 830 cm olarak çizilmeliydi demektir ve geometri düzeltilmeden ölçü metni elle değiştirilmemelidir.

Boşluklar ve çekirdekler

Perde boşlukları aplikasyon planında yer, genişlik ve kot bilgisiyle gösterilir. Boşluk kenarının en yakın aksa uzaklığı mutlaka ölçülendirilir; boşluk kenarından perde ucuna olan mesafe de uç bölgesi donatısının sığıp sığmadığını anlamak için önemlidir. Boşluk üstündeki bağ kirişlerinin detayı ayrı bir konudur: perde boşlukları ve bağ kirişleri.

Çekirdeklerde ek kurallar:

• İç ve dış ölçü birlikte: Asansör kuyusunun net iç ölçüsü (kuyu ölçüsü) ve çekirdeğin dış ölçüleri birlikte verilir.
• Asansör firması ölçüleri: Kapı boşluğu genişliği, eşik kotu ve kuyu iç ölçüleri için asansör firmasının istediği değerler esas alınır; çizimden önce güncel ölçü teyit edilmelidir.
• Kalıp toleransı: Yüksek çekirdeklerde katlar boyunca küçük kaçıklıklar birikir. Kuyu iç ölçüsü, tolerans düşünülerek asansörün gerektirdiği en küçük değerin biraz üzerinde planlanmalıdır.
• Kat bazında değişim: Perde kalınlığı katlar boyunca azalıyorsa her kat grubu için ayrı aplikasyon verilir ve hangi yüzün sabit kaldığı belirtilir.

Okunabilirlik ve ölçü stili

Perde aplikasyonu, bir kat planındaki en yoğun ölçü katmanıdır. Okunabilirlik için:

• Aynı doğrultudaki ölçüleri aynı hizada toplayın; her perde için ayrı ayrı dağınık ölçü zinciri kurmayın.
• Ölçü yazı yüksekliğini çıktı ölçeğine göre ayarlayın; 1/50 aplikasyonda okunur olan yazı 1/100'de kaybolabilir.
• Perde taramasını (hatch) ölçü çizgilerinin okunmasını engellemeyecek açıklıkta seçin.
• Eleman adlarını (P1, P2...) ve kalınlıklarını perdenin içine veya hemen yanına yazın.

Ölçü stilinin kurulumu için ölçülendirme stilleri yazısına, CAD tarafındaki komutlar için AutoCAD ölçülendirme rehberi bölümüne bakabilirsiniz. Perde ve çekirdek donatı detaylarını KNCad gibi bir statik detay programı AutoCAD veya GstarCAD içinde ofis katman ve ölçek standardıyla üretir; aplikasyon planındaki eleman adlarının detay paftasındaki adlarla birebir aynı olması ise her durumda kontrol edilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Zincir ile toplam ölçünün uyuşmaması: Çizimdeki küçük sapmalar yuvarlanırken zincir bozulur.
• Kalınlık doğrultusunda tek ölçü vermek: Perdenin aksın hangi tarafında olduğu belirsiz kalır.
• Boşluğu yalnız mimari projeye bırakmak: Statik aplikasyonda boşluk olmayınca kalıpçı boşluğu farklı yere koyar.
• Asansör ölçüsünü teyit etmemek: Kuyu birkaç santim dar çıkar, sonradan kırım gerekir.
• Kalınlık değişen katlarda tek aplikasyon: Hangi yüzün sabit kaldığı belirtilmez.
• Kolon sayılması gereken kısa perdeyi P ile adlandırmak: Detay ile aplikasyon arasında isim karmaşası oluşur.

Kontrol listesi

1. Her perde iki doğrultuda akslara bağlandı mı?
2. Kalınlık doğrultusunda iki yüzün aksa uzaklığı verildi mi?
3. Uç ölçüleri, toplam boy ve kalınlık yazıldı mı?
4. Ölçü zincirlerinin toplamı toplam ölçüyle aynı mı?
5. Boşlukların yeri, genişliği ve kotu gösterildi mi?
6. Çekirdeklerde iç kuyu ölçüsü ve dış ölçüler birlikte verildi mi; asansör firmasıyla teyit edildi mi?
7. ℓw / bw < 6 olan elemanlar kolon olarak adlandırıldı mı?
8. Eleman adları detay paftasıyla aynı mı?