AutoCAD birim ayarı (UNITS), şablon (DWT) ve OPTIONS ayarları

AutoCAD'de birim nasıl ayarlanır?

AutoCAD'de çizim birimi aslında soyut bir "birim"dir: 1 birim, siz neye karar verirseniz odur. Türkiye'deki mimari ve statik ofislerde en yaygın iki kabul 1 birim = 1 cm ve 1 birim = 1 mm'dir. Önemli olan, bu kararı projenin başında vermek ve ofisteki herkesin aynı birimle çizmesidir.

1. Komut satırına UNITS (kısayol UN) yazın. Uygulama menüsü > Drawing Utilities > Units yolu da aynı pencereyi açar.
2. Length bölümünde Type olarak Decimal seçin.
3. Precision değerini seçin: cm ile çiziyorsanız 0.0 veya 0.00, mm ile çiziyorsanız 0 yeterlidir.
4. Angle bölümünde Type olarak Decimal Degrees bırakın; Clockwise kutusu işaretsiz kalsın (açılar saat yönünün tersine artar).
5. Insertion scale listesinden çizim biriminizi seçin: Centimeters veya Millimeters.
6. Direction düğmesindeki temel açıyı (East, 0°) değiştirmeyin.
7. OK ile kapatın.

GstarCAD'de UNITS penceresi ve bu değişkenler büyük ölçüde aynıdır; aşağıdaki şablon mantığı orada da aynen uygulanır.

INSUNITS neden önemli? Blok ve dış referans ölçek sorunları

UNITS penceresi mevcut geometrinin boyunu değiştirmez. 550 birimlik bir çizgi, birimi cm'den mm'ye çevirdiğinizde de 550 birim kalır. Peki bu ayar neye yarar? Insertion scale, yani INSUNITS, AutoCAD'e "bu dosyadaki 1 birim gerçekte nedir?" bilgisini verir. Başka bir dosyadan blok eklediğinizde, dış referans bağladığınızda ya da tasarım merkezinden (DesignCenter) içerik sürüklediğinizde AutoCAD iki dosyanın INSUNITS değerine bakar ve ölçeği kendiliğinden ayarlar.

Örnek: mm ile çizilmiş bir kapı bloğunu (INSUNITS = 4) cm ile çizilmiş planınıza (INSUNITS = 5) eklediğinizde AutoCAD bloğu 0,1 ile ölçekler; 900 mm'lik kapı planınızda doğru biçimde 90 birim olur. İki dosyadan birinin INSUNITS değeri yanlışsa kapı 10 kat büyük ya da küçük gelir.

Elinizdeki çizimin birimi nasıl anlaşılır?

Başkasından gelen bir dosyada önce INSUNITS'e bakın: komut satırına INSUNITS yazın. Ancak bu değer yanlış girilmiş olabilir; asıl kanıt geometridir. Boyunu bildiğiniz bir nesneyi ölçün:

1. Bir iç kapı boşluğunu DI ile ölçün. Sonuç 90 civarındaysa çizim cm, 900 civarındaysa mm, 0,9 civarındaysa m ile çizilmiştir.
2. Bir ölçü çizgisini seçip PROPERTIES'te Measurement değerine bakın ve ölçü yazısıyla karşılaştırın. Ölçü stilinde bir ölçek katsayısı (Primary Units > Measurement scale > Scale factor, değişkeni DIMLFAC) tanımlıysa yazı ile gerçek değer farklı olur; bu da birimin değiştirildiğine işarettir.
3. Bulduğunuz birim INSUNITS'le uyuşmuyorsa UNITS'te Insertion scale değerini düzeltin.

Sık yapılan hata

Mimardan mm ile gelen altlığı cm'lik dosyaya kopyala-yapıştır ile alıp ölçeğini kontrol etmemek. Yapıştırılan nesnelerin ölçeği iki dosyanın birim ayarlarına bağlıdır; altlığın birimi yanlış tanımlıysa (ör. mm ile çizildiği hâlde birimsiz kayıtlıysa) altlık 10 kat büyük gelebilir. Yapıştırdıktan sonra bilinen bir ölçüyü DI ile kontrol edin; büyük geldiyse altlığı seçip SCALE (SC) ile 0,0 temel noktasından 0.1 katsayısıyla ölçekleyin. Tersi için katsayı 10'dur. Altlığı dış referans olarak bağlamak ise ölçek sorununu ve kopyalama yükünü birlikte çözer; ayrıntılar XREF kullanımı yazısında.

acadiso.dwt ve MEASUREMENT: metrik başlangıç

Yeni çizim açarken AutoCAD bir şablon dosyasından başlar. Kurulumla gelen iki temel şablon şunlardır:

• acad.dwt: inç tabanlı, MEASUREMENT = 0.
• acadiso.dwt: metrik, MEASUREMENT = 1, ISO çizgi tipleri ve tarama ölçekleri.

Metrik çalışıyorsanız mutlaka acadiso.dwt'den başlayın. inç tabanlı şablondan açılan bir dosyada tarama ve çizgi tipi ölçekleri tutarsız görünür; kesik çizgiler düz çizgi gibi çıkar. Bunun düzeltilmesi çizgi tipleri ve LTSCALE bölümünde anlatılıyor. Yanlış şablondan açılmış bir dosyada MEASUREMENT değerini 1 yapmak, sonradan çizilecek taramalar ve yüklenecek çizgi tipleri için durumu düzeltir.

DWT şablon dosyası oluşturma adım adım

Şablon (template), her yeni çizimin içinden kopyalandığı hazır bir dosyadır. İyi bir şablon, her projede yeniden yapılan ayarları ortadan kaldırır ve ofisteki çizimlerin aynı görünmesini sağlar.

1. NEW ile acadiso.dwt'den yeni bir çizim açın.
2. UNITS ile birimleri yukarıdaki gibi ayarlayın.
3. LAYER (LA) ile ofis standardınızdaki katmanları renk, çizgi tipi ve kalınlıklarıyla oluşturun. Katman mantığı için katman yönetimi bölümüne bakın.
4. LINETYPE ile kullanacağınız çizgi tiplerini (CENTER, HIDDEN, DASHED veya ISO karşılıkları) yükleyin.
5. STYLE (ST) ile yazı stillerini, Türkçe karakter desteği olan bir TrueType yazı tipiyle tanımlayın.
6. DIMSTYLE (D) ile kullandığınız ölçeklere uygun ölçü stillerini oluşturun.
7. TABLESTYLE ve MLEADERSTYLE ile tablo ve not çizgisi stillerini ekleyin.
8. Layout sekmesinde sayfa düzenini (PAGESETUP) ve antet bloğunuzu hazırlayın.
9. Model uzayını boş bırakın; şablonun içinde çizim olmasın.
10. PURGE ile yalnızca gereksiz kalan öğeleri temizleyin; kullanacağınız ama henüz çizimde olmayan blok ve stilleri silmemeye dikkat edin.
11. SAVEAS > Files of type listesinden AutoCAD Drawing Template (*.dwt) seçin, dosyaya bir ad verin (ör. ofis-statik-cm.dwt).
12. Açılan Template Options penceresinde bir açıklama yazın ve Measurement olarak Metric seçin.

Şablonu varsayılan yapma

1. OPTIONS (OP) > Files sekmesini açın.
2. Template Settings > Default Template File Name for QNEW satırını genişletin.
3. Satırı seçip Browse ile kendi DWT dosyanızı gösterin.

Artık New düğmesi (QNEW) ve Ctrl+N soru sormadan sizin şablonunuzla açılır. Şablonu ağdaki ortak bir klasöre koyup herkesin bu yolu göstermesi, ofis standardını korumanın en kolay yoludur. Statik çizimlere özel katman örneği için AutoCAD'de statik katman düzeni yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hata

Şablonu güncellemek için DWT dosyasını açıp üzerinde proje çizmeye başlamak. Kaydettiğiniz anda o çizim şablonun parçası olur ve sonraki her yeni dosyada karşınıza çıkar. Şablonu yalnızca ayar değiştirmek için açın, değişiklikten sonra model uzayının boş olduğunu kontrol edip kaydedin. Ortak klasördeki şablonu herkesin değiştirebilmesi de standardı kısa sürede bozar; dosyayı salt okunur yapıp güncellemeleri tek kişinin sorumluluğuna verin. Mevcut çizimlere yeni şablondaki stilleri taşımak için şablonu yeniden açmanız gerekmez: ADCENTER (DesignCenter, Ctrl+2) ile şablon dosyasındaki katman, yazı ve ölçü stillerini sürükleyip açık çizime bırakabilirsiniz.

İpucu

cm ve mm ile çalışan işler için iki ayrı şablon tutun ve dosya adına birimi yazın. Tek şablonda iki birim için ayrı ölçü stilleri tutmak karışıklığa yol açar.

OPTIONS: değiştirilmesi gereken önemli ayarlar

OPTIONS (OP) penceresine çizim alanında sağ tık > Options ile de ulaşılır. Yeni kurulan bir AutoCAD'de şu ayarlara bakın:

Sağ tık ayarı

Komutları Enter yerine sağ tıkla tekrarlamak hızı belirgin biçimde artırır.

1. User Preferences > Right-click Customization düğmesine basın.
2. Turn on time-sensitive right-click kutusunu işaretleyin. Kısa sağ tık Enter, basılı tutulan sağ tık kısayol menüsü olur.
3. İsterseniz bunun yerine Default Mode için Repeat Last Command, Command Mode için ENTER seçin.

Seçim ayarları

• Noun/verb selection (PICKFIRST = 1): Önce nesneyi seçip sonra komut verebilmenizi sağlar; açık kalsın.
• Use Shift to add to selection (PICKADD): İşaretliyse her tıklama önceki seçimi siler, eklemek için Shift gerekir. Seçimler "kendiliğinden kayboluyorsa" bu kutu işaretlenmiştir.
• Implied windowing (PICKAUTO): Boş alana tıklayınca pencere seçimi başlar; açık kalsın.

Seçim yöntemlerinin kendisi nesne seçme yöntemleri bölümünde anlatılıyor.

Çalışma alanı (Workspace) ayarı

Çalışma alanı; şerit sekmeleri, paletler, araç çubukları ve menülerin bir düzenidir. Arayüz bir gün karışırsa ya da şerit kaybolursa doğru çalışma alanına dönmek çoğu zaman tek tıklık iştir.

1. Durum çubuğunun sağındaki dişli simgesine (Workspace Switching) tıklayın.
2. 2D çizim için Drafting & Annotation seçin.
3. Arayüzü kendinize göre düzenledikten sonra (palet yerleri, açık menü çubuğu vb.) aynı menüden Save Current As ile kendi adınızla kaydedin. Komut satırında WSSAVE aynı işi yapar.

Etkin çalışma alanının adı WSCURRENT değişkeninde tutulur. Klasik açılır menüleri görmek isteyenler MENUBAR değerini 1 yapabilir; şerit kapandıysa RIBBON komutu geri açar.

Profil yedekleme ve ayarları taşıma

OPTIONS penceresindeki ayarların büyük kısmı, Windows kullanıcınıza bağlı bir profilde saklanır. Yeni bilgisayara geçerken ya da bir eğitim bilgisayarında kendi ayarlarınızla çalışmak istediğinizde profili dışa aktarın.

1. OPTIONS > Profiles sekmesini açın.
2. Mevcut profilinizi seçip Export deyin; ayarlar .arg uzantılı bir dosyaya yazılır.
3. Yeni bilgisayarda aynı sekmede Import ile .arg dosyasını yükleyin ve Set Current ile etkin yapın.
4. Bir şeyler bozulursa Reset ile seçili profili varsayılana döndürebilirsiniz. Reset'ten önce mutlaka Export ile yedek alın; aksi hâlde destek yolları, şablon ayarları ve kayıt klasörü gibi elle yaptığınız tüm değişiklikler kaybolur.
5. Deneme yapacaksanız mevcut profili Add to List ile kopyalayıp yeni adla çalışın; asıl profiliniz dokunulmadan kalır.

Masaüstü kısayolunun Hedef satırına /p "ProfilAdi" ekleyerek AutoCAD'in belirli bir profille açılmasını da sağlayabilirsiniz. Profil; komut kısaltmalarını ve şerit özelleştirmelerini içermez. Kısaltmalar acad.pgp dosyasındadır (Manage > Customization > Edit Aliases bu dosyayı açar; değişiklikten sonra REINIT ile yeniden okutun), şerit ve menü özelleştirmeleri ise CUI komutuyla yönetilen .cuix dosyalarındadır. Taşınacak ayar paketiniz: .arg profili, acad.pgp, varsa özel .cuix dosyanız ve DWT şablonlarınız. Kendi kısaltmalarınızı oluşturmadan önce AutoCAD kısayolları listesi bölümüne göz atın.

Kendiniz deneyin

1. acadiso.dwt'den yeni bir çizim açın. UNITS ile birimi cm, hassasiyeti 0.0 yapın.
2. AKS, DUVAR, OLCU, YAZI katmanlarını farklı renklerle oluşturun; AKS katmanına CENTER çizgi tipi verin.
3. STYLE ile YAZI-ARIAL adında bir yazı stili tanımlayın.
4. Dosyayı deneme-cm.dwt olarak kaydedin, Template Options'ta Metric seçin.
5. OPTIONS > Files > Template Settings içinde bunu QNEW şablonu yapın. Ctrl+N ile yeni dosya açıp katmanların hazır geldiğini görün.
6. Sağ tık ayarını time-sensitive right-click yapıp bir LINE komutunu sağ tıkla bitirip tekrarlayın.
7. Profilinizi masaüstüne .arg olarak dışa aktarın.